Την 1η Μαΐου ξεκινά η αντιπυρική περίοδος με δύο βασικά στοιχεία να την χαρακτηρίζουν φέτος: έναν καλό υδρολογικό χειμώνα που έχει οδηγήσει σε εξίσου καλό επίπεδο εδαφικής υγρασίας αλλά και ένα φιλόδοξο νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών στη χώρα μας.
Με βάση τα παραπάνω, θα μπορούσε κανείς να πει πως είμαστε πιο αισιόδοξοι από άλλες χρονιές για το τι μας επιφυλάσσει η φετινή αντιπυρική περίοδος. Είναι όμως έτσι;
Πριν από λίγες μέρες, ενημέρωση της Πυροσβεστικής, ανέφερε πως το Σαββατοκύριακο 18 και 19 Απριλίου εκδηλώθηκαν 52 δασικές πυρκαγιές σε διάφορες περιοχές της χώρας.
«Η εμφάνιση αυτού του αυξημένου αριθμού περιστατικών σημειώνεται ιδιαίτερα νωρίς, πριν από την επίσημη έναρξη της αντιπυρικής περιόδου, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για αυξημένη ετοιμότητα και επαγρύπνηση» αναφερόταν στην ενημέρωση.
«Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία, η πλειονότητα των πυρκαγιών οφείλεται σε αμέλεια, κυρίως από καύση για καθαρισμό καλλιεργειών».
Η Πυροσβεστική προέβη σε συλλήψεις και επέβαλλε τα επιβλεπόμενα διοικητικά πρόστιμα για πυρκαγιές που ξέσπασαν σε: Κορινθία, Αχαΐα, Κύμη -Αλιβέρι, Νότιο Πήλιο κ.α
«Καθόλου ασυνήθιστο» λέει το WWF
Ο Ηλίας Τζηρίτης, Υπεύθυνος Δράσεωνγιατιςδασικέςπυρκαγιές στοWWF Ελλάς βρίσκει την παραπάνω ενημέρωση κάπως υπερβολική, ενώ σημειώνει πως αποκρύπτει παράλληλα τις ευθύνες της πολιτείας στο θέμα της αντιμετώπισης των πυρκαγιών από καύσεις υπολειμμάτων βλάστησης.
«Δεν είναι πρωτόγνωρο αυτό που συμβαίνει. Το αντίθετο. Αρα πρέπει να εξετάσουμε προσεχτικά τα συγκεκριμένα αίτια».
Οπως αναφέρει, ο ίδιος, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Πυροσβεστικής:
- Τον Μάρτιο του 2022 οι ενάρξεις πυρκαγιών ήταν 1.092
- Τον Μάρτιο του 2023, 871
- Ενα μόνο Σαββατοκύριακο του Μαρτίου το 2020 ήταν 99
Το 2024 αυστηροποιήθηκε το πλαίσιο των προστίμων για τις πυρκαγιές που ξεσπούν από καύση υπολειμμάτων καλλιεργειών.
Ομως, κατά τον κ. Τζηρίτη, τρία χρόνια αργότερα, το μέτρο δεν φαίνεται να έχει αποδώσει καρπούς.
«Αν λειτουργούσε, από τις 10.121 πυρκαγιές κατά μέσο όρο ετησίως, την τελευταία 20ετία, θα είχαμε πέσει στις 5.000, για παράδειγμα. Δεν υπάρχει όμως αξιόλογη μείωση των περιστατικών» σχολιάζει ο κ. Τζηρίτης.
«Η καύση των υπολειμμάτων είναι μια ανάγκη. Το πρόστιμο όμως δεν είναι πολιτική. Πολιτική αντιμετώπισης των πυρκαγιών που ξεσπούν από καύσεις κλαδεμάτων θα μπορούσε ενδεχομένως να είναι η επιδότηση προς τους πολίτες για να μπορούν να αγοράζουν μηχανήματα καταστροφής των υπολειμμάτων. Η πολιτεία πρέπει να βοηθήσει τους πολίτες στους εναλλακτικούς τρόπους διαχείρισης αυτής της καύσιμης ύλης».
Πόσο «σώζει» την κατάσταση ένας καλός υδρολογικά χειμώνας;
Άλλος ένας λόγος που δεν πρέπει κατά τους ειδικούς να δοθεί η εντύπωση πως βρισκόμαστε σε μια έκτακτη κατάσταση πριν καν ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος είναι πως φέτος έχει προηγηθεί ένας πολύ καλός, από υδρολογικής άποψης, χειμώνας.
«Στην έναρξη μιας αντιπυρικής περιόδου, πάντα μας ενδιαφέρει να δούμε τι έχει προηγηθεί από άποψη βροχοπτώσεων και χιονοπτώσεων» λέει στο inο Κώστας Λαγουβάρδος.
Oπως εξηγεί, από τον περσινό Οκτώβριο και έπειτα οι βροχοπτώσεις ήταν μεγάλες, πολύ πάνω από τα κανονικά επίπεδα. «Αυτό αποτυπώνεται και στην εδαφική υγρασία. Στα μέσα του φετινού Απριλίου καταγράφουμε κανονικές τιμές ξηρασίας εδάφους σε όλη την Ελλάδα, εκτός από την Ανατολική Κρήτη. Ηταν μια χρονιά πλούσια σε νερά» λέει ο κ. Λαγουβάρδος.
Οπως επισημαίνει όμως, παρόλα αυτά, όλα εξαρτώνται από το πως θα ξεκινήσει το καλοκαίρι. «Αν τον Μάιο και τον Ιούνιο έχουμε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, η βλάστηση θα ξεραθεί πολύ γρήγορα. Ας μην ξεχνάμε πως λόγω των βροχών αυτή τη στιγμή έχουμε άφθονη βλάστηση».
«H εδαφική ξηρασία είναι σε καλά για την εποχή επίπεδα αλλά αυτό δεν μας κάνει να εφησυχάζουμε» λέει με τη σειρά του στο in και ο Θοδωρής Μ. Γιάνναρος, πυρομετεωρολόγος και μέλος της ομάδας FLAMEτης μονάδας ΜΕΤΕΟ.
«Είναι δεδομένο ότι θα υπάρξουν περίοδοι με υψηλές θερμοκρασίες και συνθήκες ευνοϊκές για πυρκαγιές. Οι βροχές σίγουρα μας βοηθούν στο να καθυστερούν χρονικά οι ενάρξεις των πυρκαγιών, αλλά η κατάσταση μπορεί να γίνει ξαφνικά δύσκολη με ένα και μόνο επεισόδιο καύσωνα. Θα είναι σαφώς καλύτερη η κατάσταση, αν έχουμε έναν βροχερό Ιούνιο» αναφέρει ο κ. Γιάνναρος.
Θα ενεργοποιηθεί τη φετινή αντιπυρική περίοδο το νέο νομοσχέδιο;
Τον περασμένο Φεβρουάριο ψηφίστηκε από την Ολομέλεια της Βουλής, το νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη: Ολοκληρωμένη αναμόρφωση του συστήματος πρόληψης, ετοιμότητας και απόκρισης έναντι δασικών πυρκαγιών και λοιπών φυσικών, τεχνολογικών ή ανθρωπογενών καταστροφών».
Το νομοσχέδιο έτυχε ευρείας αποδοχής και σημαντικό μέρος του ψηφίστηκε και από κόμματα της αντιπολίτευσης.
Ειδικοί στο in είχαν εκφράσει ήδη από τον περασμένο Δεκέμβριo, όταν και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά, τη θετική τους γνώμη για αυτό το νομοσχέδιο, η ταυτότητα του οποίου αποφασίστηκε και διεκπεραιώθηκε από τον πρώην υπουργό Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννη Κεφαλογιάννη.
Μετά τον ανασχηματισμό, τη θέση του υπουργού ανέλαβε ο Ευάγγελος Τουρνάς, ο οποίος έχει μακρά θητεία στο εν λόγω υπουργείο (τόσο ως υφυπουργός, όσο και ως υπηρεσιακός υπουργός το 2023).
Το ερώτημα όλων ήταν αν αυτές οι αλλαγές θα βρουν γρήγορο δρόμο προς την ολοκλήρωση.
Σημειώνεται πως μερικές από τις αλλαγές που φέρνει το νέο νομοσχέδιο είναι οι εξής:
–Ιδρυση επιχειρησιακής μετεωρολογικής μονάδας (Unit7) στο Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ (Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων & Διαχείρισης Κρίσεων). Καθιερώνεται η Μετεωρολογία Πεδίου.
–Δημιουργία 13 Περιφερειακών Επιχειρησιακών Κέντρων Συμβάντων- 13 «μικρά ΕΣΚΕΔΙΚ», ένα στην έδρα κάθε Περιφέρειας.
–Σύσταση ανεξάρτητης επιστημονικής επιτροπής για την αξιολόγηση μεγάλων πυρκαγιών άνω των 100.000 στρεμμάτων.
–Καθιέρωση ετήσιας δημόσιας έκθεσης για την αντιπυρική περίοδο, με συγκεκριμένους και μετρήσιμους δείκτες.
–Αναβάθμιση της Δ.Α.Ε.Ε – Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού με σύσταση 36 διαπεριφερειακών Ανακριτικών Κλιμακίων Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (Α.Κ.Α.Ε.Ε.), εξοπλισμένα με εξειδικευμένο προσωπικό.
Το in ρώτησε το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ποιες από τις αλλαγές που φέρνει η «Ενεργή Μάχη» είναι εφικτό να εφαρμοστούν από το φετινό καλοκαίρι.
Μας απάντησαν πως από όσα περιλαμβάνει το νομοσχέδιο, αυτά που θα εφαρμοστούν το φετινό καλοκαίρι είναι η μονάδα Unit7 (επιχειρησιακή μετεωρολογία) και τα περιφερειακά επιχειρησιακά κέντρα συμβάντος (μικρά ΕΣΚΕΔΙΚ).
Υπο επεξεργασία είναι: τα συντονιστικά κέντρα σε κάθε περιφερειακή πυροσβεστική διοίκηση και τα υποχρεωτικά σχέδια πρόληψης πυρκαγιών για κάθε δήμο και περιφέρεια όπως και η σύσταση ειδικής επιτροπής εκτίμησης πλημμυρικού κινδύνου.
Η μονάδα Unit7 θα στελεχωθεί προς το παρόν με μετεωρολόγους που εργάζονται στο υπουργείο αλλά και με στελέχη της ΕΜΥ.
Πάντως, στην παρουσίαση του νομοσχεδίου από τον πρώην υπουργό, ο κ. Κεφαλογιάννης είχε σημειώσει πως η μονάδα Unit7 θα στελεχωνόταν (και) με τους έμπειρους πυρομετεωρολόγους της ομάδας FLAME της μονάδας ΜΕΤΕΟ.
Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών υπέβαλλε μια ολοκληρωμένη πρόταση για το ελληνικό πρόγραμμα πυρομετεωρολογίας στη μονάδα Unit7. Παρότι πραγματοποιήθηκε μια συνάντηση, η συνεργασία «πάγωσε» στη συνέχεια.
Σε κάθε περίπτωση, η επιχειρησιακή μετεωρολογία πεδίου είναι ένας καθοριστικός παράγοντας για την αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς, την εποχή της κλιματικής κρίσης.
Οπως εξηγεί ο κ. Τζηρίτης: «Η πυρκαγιά του Εβρου το 2023 έδειξε ότι μία αλλαγή του καιρού, στην προκειμένη οι άνεμοι που από βόρειοι έγιναν νότιοι, οδήγησε στο να καούν 120.000 στρέμματα. Ηταν μια προβλέψιμη αλλαγή καιρού που όμως δεν “πέρασε” στην επιχειρησιακή λειτουργία. Ετσι, η “πτέρνα” της φωτιάς μετατράπηκε σε μέτωπο. Αν υπήρχε η μονάδα Unit7 και είχε γίνεi προεργασία στο επιχειρησιακό κομμάτι, τα πράγματα ίσως ήταν διαφορετικά. Οι επιστημονικές πληροφορίες σε όσους βρίσκονται στο πεδίο είναι πολύτιμες, μπορούν να αλλάξουν όλο το πλάνο».
Στο νέο νομοσχέδιο, η επιστημονική υποστήριξη για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών δεν αφορά μόνο τη μετεωρολογία πεδίου. Προβλέπεται και επιτροπή αξιολόγησης μεγάλων περιστατικών.
Το συγκεκριμένο κομμάτι είναι κατά τον κ. Τζηρίτη «αχίλλειος πτέρνα» της αντιμετώπισης των πυρκαγιών στην Ελλάδα.
Τι πρέπει να γίνει άμεσα
Ο κ. Τζηρίτης δίνει τη μεγάλη εικόνα.
«Το 2025 σημειώθηκαν 9.000 πυρκαγιές σε όλη την επικράτεια. Οι 18 έδωσαν το 87,7% των καμένων εκτάσεων. Σε αυτόν τον μικρό αριθμό φαίνεται και η αποδοτικότητα στην πυρόσβεση. Τα περιστατικά πυρκαγιών είναι σταθερά πάρα πολλά. Αυτά που θα δώσουν τις μεγάλες πυρκαγιές είναι λίγα. Είναι στη διαχείριση των μεγάλων πυρκαγιών που πάσχουμε. Οταν μια πυρκαγιά πάρει διαστάσεις, η κατάσταση δυσκολεύει.το έχουμε δει και στη Βόρεια Εύβοια και στα περσινά περιστατικά στη Χίο».
Από αυτή την άποψη, η δημιουργία της επιτροπής ανάλυσης μεγάλων πυρκαγιών είναι ένα από τα μέτρα που επείγει να εφαρμοστούν σύμφωνα με τον κ. Τζηρίτη.
Η αξιολόγηση στο τέλος της αντιπυρικής περιόδου με όρους διαφάνειας, είναι επίσης κάτι αναγκαίο και ρεαλιστικό να εφαρμοστεί από τη φετινή αντιπυρική περίοδο. Η ολοκληρωμένη κινητοποίηση των εθελοντών πυροσβεστών, με κανόνες εμπλοκής και κατάλληλη εκπαίδευση είναι επίσης από αυτά που επείγουν να εφαρμοστούν.
«Οι προσδοκίες για την εφαρμογή του νομοσχεδίου ήταν εξαρχής μεγάλες. Ομως, έχουμε δει πολλές φορές νόμους να ψηφίζονται και μετά να μην εφαρμόζονται. Θυμίζω μόνο αντίστοιχο νομοσχέδιο του 2020 που περιελάμβανε τη φιλόδοξη «εθνική πολιτική μείωσης καταστροφών». Δεν εφαρμοστήκε ποτέ», βάζει τις προσδοκίες …στη θέση τους, ο κ. Τζηρίτης.
