Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και η ακρίβεια που προκάλεσε επιβάρυνε ακόμη περισσότερο τους ήδη «στριμωγμένους» καταναλωτές στην Ελλάδα, οι οποίοι εκφράζουν φόβο και ανησυχία για το όλο και αυξανόμενο κόστος ζωής.
Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, πως οι απανωτές κρίσεις που έχουν βιώσει οι Έλληνες, σε συνδυασμό με την συνεχιζόμενη ακρίβεια και το χαμηλό εισόδημα, φαίνεται να έχουν επιφέρει μία ετοιμότητα στους καταναλωτές, οι οποίοι δείχνουν πια περισσότεροι έτοιμοι να αντεπεξέλθουν σε σχέση με το παρελθόν.
Νέες καταναλωτικές συνήθειες
Κυρίαρχη τάση αποτελεί η στροφή προς τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, τα οποία συνδυάζουν χαμηλότερη τιμή με ικανοποιητική ποιότητα. Μεγάλα σούπερ μάρκετ ενισχύουν συνεχώς τις σχετικές σειρές, ανταποκρινόμενα στη ζήτηση, ενώ οι καταναλωτές δείχνουν να έχουν ξεπεράσει παλαιότερες επιφυλάξεις. Σε πολλές κατηγορίες, μάλιστα, τα προϊόντα αυτά αποτελούν πλέον βασική επιλογή και όχι εναλλακτική λύση ανάγκης.
Παράλληλα, ενισχύεται η τάση για αυστηρότερο προγραμματισμό αγορών. Οι καταναλωτές καταρτίζουν λίστες, αποφεύγουν τις παρορμητικές αγορές και στρέφονται σε προσφορές και εκπτώσεις. Η συστηματική παρακολούθηση φυλλαδίων και προωθητικών ενεργειών αποτελεί πλέον ένα βασικό εργαλείο εξοικονόμησης, ενώ αυξάνεται και η προτίμηση σε μεγαλύτερες συσκευασίες όταν αυτές αποδεικνύονται οικονομικότερες.
Σημαντική είναι και η προσαρμογή στη διαχείριση ενέργειας. Η αύξηση του κόστους καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας οδηγεί σε πιο συνετή χρήση, με τους καταναλωτές να επενδύουν σε ενεργειακά αποδοτικές συσκευές ή να αλλάζουν καθημερινές συνήθειες.
Τι φοβούνται οι καταναλωτές
Την ίδια στιγμή, όμως, αυξημένα επίπεδα φόβου, άγχους και ανασφάλειας καταγράφονται στους καταναλωτές εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή, υπερβαίνοντας αντίστοιχους δείκτες που είχαν σημειωθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία, σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ). Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο 16ο Food Retail Conference από τον πρόεδρο του ΙΕΛΚΑ και καθηγητή του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιώργο Δουκίδη.
Όπως προκύπτει από την έρευνα, το 25% των καταναλωτών δηλώνει ότι αισθάνεται φόβο για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, το 27% εκφράζει θυμό, ενώ το 26% δηλώνει ανησυχία. Τα ποσοστά αυτά είναι αισθητά υψηλότερα σε σύγκριση με τον πόλεμο στην Ουκρανία, όταν το 13% είχε δηλώσει φόβο, το 27% θυμό και το 17% ανησυχία.
Η ανησυχία των νοικοκυριών επικεντρώνεται κυρίως στις δαπάνες για τρόφιμα και ενέργεια. Το 40% των ερωτηθέντων χαρακτηρίζει τις ανατιμήσεις στα τρόφιμα ως εξαιρετικά επιβαρυντικές για τον προϋπολογισμό του, ενώ το 34% εκφράζει αντίστοιχη άποψη για το ενεργειακό κόστος. Σε ορίζοντα εξαμήνου, το 39% εκτιμά ότι οι αυξήσεις στα τρόφιμα θα συνεχίσουν να πιέζουν σημαντικά, ενώ το 35% αναμένει ανάλογη επιβάρυνση στην ενέργεια.
Σε επίπεδο συμπεριφοράς, οι καταναλωτές αντιδρούν άμεσα, ωστόσο, περιορίζοντας τις δαπάνες τους. Το 60% δηλώνει ότι προχωρά σε αναβολή ή ακύρωση αγορών, ενώ το 54% μειώνει τις δαπάνες για εστίαση και άλλες υπηρεσίες. Παράλληλα, το 40% στρέφεται πιο συστηματικά σε εκπτώσεις, προσφορές και οικονομικότερες εναλλακτικές επιλογές, επιβεβαιώνοντας τη στροφή προς μία πιο «συνετή» διαχείριση του διαθέσιμου εισοδήματος.
Αξίζει να σημειωθεί, επίσης, η στάση των καταναλωτών απέναντι στην κρατική παρέμβαση. Παρά το γεγονός ότι, συνήθως, τα κυβερνητικά μέτρα στήριξης περιορίζονται σε επιδόματα και διάφορα «pass», οι καταναλωτές, σε μεγάλο ποσοστό, εμφανίζονται να προσδοκούν νέα μέτρα. Ειδικότερα, το 81% περιμένει κάποια μορφή ενίσχυσης για την ενέργεια εντός των επόμενων έξι μηνών, το 77% για τα καύσιμα και το 67% για την αγορά τροφίμων.
Απαισιόδοξοι οι Eλληνες
Παράλληλα και σύφωνα με πρόσφατη έρευνα του ΙΟΒΕ, οι Έλληνες καταναλωτές εξακολουθούν να είναι οι περισσότερο απαισιόδοξοι. Είναι μάλιστα ενδεικτικό ότι για τους περισσότερους τόσο η πρόθεση για αγορές όσο και οι προβλέψεις αναφορικά με την εξέλιξη των τιμών είναι κάθε άλλο παρά αισιόδοξες.
Περισσότεροι από τέσσερις στους δέκα (43%) αναφέρουν ότι θα προχωρήσουν σε λιγότερες αγορές τους επόμενους δώδεκα μήνες, ενώ το 76% των νοικοκυριών προβλέπει άνοδο των τιμών με ίδιο ή και με ταχύτερο ρυθμό τους επόμενους μήνες.
Μάλιστα, από την εκδήλωση της κρίσης έως και σήμερα, οι καταναλωτές δεν έχουν προχωρήσει σε αποθεματοποίηση προϊόντων για να «κλειδώσουν» χαμηλότερες τιμές, καθώς η πίεση στα οικονομικά τους δεν επιτρέπει επιπλέον αγορές.
