Οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο καταβάλλουν προσπάθειες να περιορίσουν τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από εφήβους, καθώς αυξάνονται τα στοιχεία για πιθανές βλάβες, όμως οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι καθολικές απαγορεύσεις αποτελούν μια αναποτελεσματική και πρόχειρη λύση.
Η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα που επέβαλε μια εκτεταμένη απαγόρευση για άτομα κάτω των 16 ετών τον Δεκέμβριο, απαιτώντας από πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok, το YouTube, το X και το Reddit να εφαρμόσουν μέτρα επαλήθευσης ηλικίας ή να αντιμετωπίσουν κυρώσεις.
Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν πλέον να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Αυστραλίας, με το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισπανία, τη Γαλλία και την Αυστρία να ετοιμάζουν τις δικές τους προτάσεις. Αν και μια εθνική απαγόρευση στις ΗΠΑ φαίνεται απίθανη, νομοθεσία προωθείται σε επίπεδο πολιτειών.
Η Ελλάδα ανακοίνωσε επίσης την Τετάρτη απαγόρευση πρόσβασης στα social media σε ανήλικους κάτω των 15 ετών. Η ρύθμιση θα έρθει εντός του καλοκαιριού του 2026 και θα τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου του 2027.
Οι εξελίξεις αυτές έρχονται μετά από δύο ξεχωριστές δικαστικές ήττες της Meta τον Μάρτιο, σχετικά με την ασφάλεια των παιδιών και τις επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ένα σώμα ενόρκων στη Σάντα Φε έκρινε ότι η εταιρεία παραπλάνησε τους χρήστες για την ασφάλεια των παιδιών στις εφαρμογές της, ενώ την επόμενη ημέρα ένα δικαστήριο στο Λος Άντζελες αποφάνθηκε ότι η Meta και το YouTube σχεδίασαν λειτουργίες που συνέβαλαν σε βλάβες της ψυχικής υγείας ενάγοντος.
Αυτές οι εξελίξεις αναμένεται να οδηγήσουν σε ακόμη περισσότερη νομοθεσία, σύμφωνα με τη Σόνια Λίβινγκστοουν, καθηγήτρια κοινωνικής ψυχολογίας και διευθύντρια του κέντρου Digital Futures for Children του London School of Economics.
Ωστόσο, η ίδια υποστηρίζει ότι η απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για εφήβους είναι μια πρόχειρη λύση από κυβερνήσεις που απέτυχαν να ρυθμίσουν αποτελεσματικά τους τεχνολογικούς κολοσσούς για χρόνια.
«Το επιχείρημα υπέρ της απαγόρευσης είναι μια παραδοχή αποτυχίας ότι δεν μπορούμε να ρυθμίσουμε τις εταιρείες, οπότε περιορίζουμε τα παιδιά», δήλωσε στο CNBC, σημειώνοντας ότι σε ΗΠΑ και Ευρώπη υπάρχουν ήδη πολλοί νόμοι που δεν εφαρμόζονται.
Η Λίβινγκστοουν θεωρεί ότι μια γενικευμένη απαγόρευση δεν θα συζητούνταν καν, αν οι εταιρείες κοινωνικών δικτύων είχαν υποβληθεί σε κατάλληλους ελέγχους πριν από την κυκλοφορία των προϊόντων τους, ώστε να διαπιστωθεί αν είναι ασφαλή για το κοινό στο οποίο απευθύνονται.
«Τεμπέλικη» και «άδικη» λύση
Σύμφωνα με την ίδια, μια εκτεταμένη απαγόρευση τιμωρεί μια ολόκληρη γενιά νέων που έχει εξαρτηθεί όλο και περισσότερο από την ψηφιακή επικοινωνία. Τη χαρακτήρισε «τεμπέλικη» επιλογή των κυβερνήσεων και «άδικη» για τους νέους.
Όπως είπε, τα τελευταία 15 χρόνια οι κοινωνίες περιόρισαν τις ευκαιρίες των παιδιών να κοινωνικοποιηθούν εκτός διαδικτύου, μειώνοντας τη χρηματοδότηση για πάρκα και χώρους συνάντησης νέων.
Η δρ. Βικτόρια Νας από το Oxford Internet Institute χαρακτήρισε τις απαγορεύσεις «ακραίο» μέτρο που αποξενώνει τους νέους από τα οφέλη των πλατφορμών.
«Μέτρο καταδικασμένο να αποτύχει»
«Το βασικό πρόβλημα των καθολικών απαγορεύσεων είναι ότι δεν λειτουργούν. Το παράδειγμα της Αυστραλίας, τρεις μήνες μετά την εφαρμογή του, δεν είναι ενθαρρυντικό: τα παιδιά βρίσκουν εύκολα τρόπους να παρακάμπτουν τα μέτρα, δημιουργώντας νέους λογαριασμούς με ψεύτικες ηλικίες», είχε αναφέρει σε Editorial της η Washington Post.
«Επειδή είναι τόσο εύκολο να παρακαμφθούν, οι απαγορεύσεις ενθαρρύνουν την παραβίαση των νόμων και ενδέχεται να καλλιεργήσουν μια γενικότερη αδιαφορία για κανόνες.
»Είναι ευρέως αποδεκτό ότι η υπερβολική χρήση του διαδικτύου δεν είναι υγιής για τα παιδιά. Έχει συνδεθεί με κατάθλιψη, αρνητική εικόνα σώματος, εκφοβισμό και αυτοτραυματισμό. Ωστόσο, τα παιδιά ωριμάζουν με διαφορετικούς ρυθμούς: ένας 14χρονος μπορεί να διαχειρίζεται το επιβλαβές περιεχόμενο, ενώ ένας άλλος να είναι πιο ευάλωτος.
»Παράλληλα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να έχουν και θετικά στοιχεία, καθώς επιτρέπουν στους νέους να δημιουργούν κοινότητες με άτομα που έχουν παρόμοια ενδιαφέροντα, ιδιαίτερα αν ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή αισθάνονται απομονωμένοι».
