Επιμέλεια: Γιάννα Μυράτ
Περισσότερο από ένα μήνα μετά την κατάρρευση ορυχείου στην πόλη Ρουμπάγια του ανατολικού Κονγκό που στοίχισε τη ζωή σε εκατοντάδες ανθρώπους, έντονες βροχοπτώσεις έπληξαν και πάλι την περιοχή, αποσταθεροποιώντας τις ανοιχτές, απότομες πλαγιές του ορυχείου και προκαλώντας άλλη μια θανατηφόρα κατολίσθηση.
Στον απόηχο της καταστροφής της 3ης Μαρτίου, η κυβέρνηση του Κονγκό είπε ότι 200 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην τοποθεσία εξόρυξης Κασάσα, συμπεριλαμβανομένων 70 παιδιών – τα περισσότερα από αυτά εργάτες σε βιοτεχνικές επιχειρήσεις εξόρυξης στην πλούσια σε πόρους πόλη.
Ο δεκαπεντάχρονος Mισίκι Νσοκάνο ήταν ένα από τα παιδιά που επέζησαν εκείνη τη μέρα.
Τώρα αναρρώνοντας σε μια άγνωστη τοποθεσία στην πόλη Γκόμα, περίπου 60 χιλιόμετρα μακριά, προσπαθεί να μην σκέφτεται το τραύμα που υπέστη και τους φίλους που έχασε.
Αλλά λέει ότι σύντομα θα πρέπει να επιστρέψει στα ορυχεία, γιατί «δεν έχει άλλη επιλογή».
Η Ρουμπάγια, στην ανατολική επαρχία του Βόρειου Κίβου της ΛΔΚ, είναι μια πόλη που βρίσκεται σε κοιτάσματα κολτάν (συντομογραφία των λέξεων κολομβίτης-τανταλίτης, κασσίτερου και βολφραμίου – μερικά από τα πιο πολύτιμα ορυκτά στον κόσμο που είναι απαραίτητα για χρήση στη σύγχρονη τεχνολογία.
Αλλά πολλοί από εκείνους που εξορύσσουν αυτές τις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται σε smartphone και ηλεκτρικά αυτοκίνητα – ειδικά τα παιδιά – λένε ότι δεν ξέρουν σε τι χρησιμοποιείται το υλικό και το κύριο μέλημά τους είναι απλώς να πάρουν αρκετό για να ζήσουν καθημερινά.
Ο Νσοκάνο, το μεγαλύτερο από τα τρία παιδιά, εργάστηκε ως βιοτεχνικός ανθρακωρύχος στη Ρουμπάγια τα τελευταία τέσσερα χρόνια για να συντηρήσει την οικογένειά του.
Αν και η παιδική εργασία είναι παράνομη στη ΛΔΚ, μεγάλο μέρος του άτυπου τομέα εξόρυξης δεν υπόκειται σε ρύθμιση.
Στη Ρουμπάγια και στις πόλεις γύρω από αυτήν, η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από τη βία μεταξύ του στρατού του Κονγκό και διάφορων ένοπλων ομάδων – μεταξύ των οποίων η κύρια υποστηριζόμενη από τη Ρουάντα M23, η οποία κατέλαβε τον έλεγχο της Ρουμπάγια το 2024 πριν καταλάβει άλλες βασικές πόλεις, συμπεριλαμβανομένης της Γκόμα, πέρυσι.
«Η εξόρυξη είναι ο βιοπορισμός μας»
Στο ορυχείο Ρουμπάγια, ο Νσοκάνο μεταφέρει κυρίως σάκους κολτάν, κερδίζοντας το ισοδύναμο των 10.000 φράγκων Κονγκό (4 $) την ημέρα, λέει.
«Τα λίγα που κερδίζω, τα πηγαίνω στο σπίτι στη μαμά μου», λέει ο Νσοκάνο. «Καταφέρνει έτσι να μας βοηθήσει να επιβιώσουμε».
Γεννημένος σε ένα κοντινό χωριό, ο Νσοκάνο θυμάται τα παιδικά του χρόνια που πήγαινε στο σχολείο με μια καθαρή στολή, με μεγάλα όνειρα να γίνει μια μέρα χειρουργός. Σύντομα όμως, τα πράγματα άλλαξαν προς το χειρότερο και τα όνειρά του διαψεύστηκαν.
«Εκείνη την εποχή, ο πατέρας μου πάλευε να μας στείλει στο σχολείο με τα λίγα που κέρδιζε. Ήμουν στο 4ο έτος του δημοτικού σχολείου και προκάλεσε σοκ στην οικογένεια», λέει ο Νσοκάνο.
«Καθώς η εξόρυξη ήταν ο βιοπορισμός μας, άφησα το σχολείο για να βοηθήσω την οικογένειά μου να επιβιώσει», είπε στο Al Jazeera.
Πριν πεθάνει ο πατέρας του το 2022, τα πράγματα ήταν δύσκολα στα ορυχεία, αλλά κατά κάποιο τρόπο ήταν καλύτερα από ό,τι είναι τώρα. Ο πατέρας του κέρδιζε περισσότερα από 25.000 φράγκα (σχεδόν 12 δολάρια) την ημέρα – τριπλάσια από αυτά που κερδίζει – σκάβοντας για κολτάν σε «απρόβλεπτα βάθη», λέει.
«Τα πράγματα ήταν καλύτερα τότε. Είχαμε ένα μέρος να ζήσουμε, φαγητό και μας έστειλαν στο σχολείο. Όταν πέθανε, όλα διαλύθηκαν».
Παρά τον τεράστιο ορυκτό πλούτο της ΛΔΚ, περισσότερο από το 70 τοις εκατό των Κονγκολέζων ζουν με λιγότερα από 2,15 δολάρια την ημέρα, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα.
«Άθλιες συνθήκες»
Στη ΛΔΚ, η απασχόληση παιδιών κάτω των 18 ετών στα ορυχεία απαγορεύεται αυστηρά από το νόμο 09/001 της 10ης Ιανουαρίου 2009 για την προστασία των παιδιών.
Η νομοθεσία αυτή συμπληρώνεται από τον Μεταλλευτικό Κώδικα (που αναθεωρήθηκε το 2018) και διάφορες εγκυκλίους του Υπουργείου Μεταλλείων που απαγορεύουν την οικονομική εκμετάλλευση, συμπεριλαμβανομένης της εξόρυξης, μεταφορά και εμπορία από ανηλίκους.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Γραφείο Διεθνών Υποθέσεων Εργασίας των Ηνωμένων Πολιτειών, σε μια έκθεση του 2023, η ΛΔΚ έχει σημειώσει ελάχιστη μόνο πρόοδο στις προσπάθειές της να εξαλείψει τις χειρότερες μορφές παιδικής εργασίας.
Η έκθεση σημείωσε ότι δεν υπάρχει «σχεδόν καμία εργατική εποπτεία» στα ορυχεία κοβαλτίου στην ανατολική ΛΔΚ όπου «η εργασιακή εκμετάλλευση είναι συνηθισμένη».
Η έκθεση ανέφερε ότι παρά τις πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση της παιδικής εργασίας, περίπου οι μισοί από τους εργαζόμενους με τους οποίους πήρε συνέντευξη δήλωσαν ότι εργάζονται σε εγκαταστάσεις ορυχείων όπου εργάζονται παιδιά.
Μια έκθεση του 2019 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας επεσήμανε επίσης ότι η παιδική εργασία είναι διάχυτη στα ορυχεία όπου εξορύσσεται κοβάλτιο και κολτάν.
Ο Νσοκάνο ισχυρίζεται ότι έχει δει πινακίδες σε ορισμένες περιοχές της Ρουμπάγια που απαγορεύουν τη χρήση παιδιών στις περιοχές εξόρυξης. Όμως, κατά την άποψή του, η απαγόρευση υπάρχει απλώς στη θεωρία.
Στην πραγματικότητα, αυτός και πολλά παιδιά βρίσκονται εγκλωβισμένοι στα ορυχεία, σε συνθήκες που θέτουν σε κίνδυνο το μέλλον τους.
Πέρυσι, η ΛΔΚ και οι ΗΠΑ υπέγραψαν στρατηγική συμφωνία για την ανταλλαγή ορυκτών με εγγυήσεις ασφαλείας από την Ουάσιγκτον.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το ορυχείο Ρουμπάγια, ένα από τα μεγαλύτερα ορυχεία κολτάν στον κόσμο, είναι μεταξύ εκείνων που η κυβέρνηση του Κονγκό έχει προσφέρει στους Αμερικανούς.
