Για ένα νέο κύμα αύξησης του κόστους ζωής, θα πρέπει να προετοιμαστούν οι Ευρωπαίοι, καθώς η κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή προκαλεί σοκ στην παγκόσμια οικονομία.
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει ήδη αυξήσει τις τιμές της ενέργειας παγκοσμίως, με την τιμή του αργού πετρελαίου να ξεπερνά τα 100 δολάρια ΗΠΑ το βαρέλι, αλλά ορισμένοι ειδικοί προειδοποιούν ότι το βάρος για τα νοικοκυριά θα γίνει σύντομα αισθητό και στον διάδρομο των σούπερ μάρκετ.
Το πόσο βαθύ και διαρκές θα αποδειχθεί αυτό, εξαρτάται από τη διάρκεια της σύγκρουσης και από το πόσο γρήγορα μπορούν να ανακάμψουν οι γραμμές εφοδιασμού και οι οικονομίες.
Το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ προκαλεί άνοδο των τιμών της ενέργειας και των λιπασμάτων, αυξάνοντας τους φόβους για πληθωρισμό, ελλείψεις τροφίμων και οικονομική αστάθεια παγκοσμίως.
Σύμφωνα με μια έκθεση του 2022, τα δύο τρίτα των θερμίδων παγκοσμίως προέρχονται από τέσσερα βασικά τρόφιμα : σιτάρι, ρύζι, καλαμπόκι και σόγια. Τουλάχιστον το 72% αυτών των καλλιεργειών καλλιεργείται σε μόλις πέντε χώρες: την Κίνα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ινδία, τη Βραζιλία και την Αργεντινή.
Αυτό εγείρει φόβους για παγκόσμια επισιτιστική ανασφάλεια, όταν ένα κρίσιμο κανάλι όπως το Στενό του Ορμούζ κλείνει.
Προειδοποιήσεις των Ευρωπαίων για τις επιπτώσεις από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή
Ένας παρατεταμένος πόλεμος στο Ιράν που θα πνίξει την προμήθεια πετρελαίου από τον Κόλπο θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα «ουσιαστικό» οικονομικό σοκ στην Ευρώπη, προειδοποίησε ο επίτροπος Οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Βάλντις Ντομπρόβσκις.
Η μακροπρόθεσμη διαταραχή του παγκόσμιου εφοδιασμού με πετρέλαιο και της βασικής ναυτιλιακής οδού μέσω του Στενού του Ορμούζ θα συνεχίσει να αυξάνει τις τιμές της ενέργειας, οδηγώντας σε ευρύτερο πληθωρισμό στην Ευρώπη, δήλωσε ο επίτροπος της ΕΕ.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην ελάφρυνση της ραγδαίας αύξησης της τιμής του πετρελαίου.
Επιδιώκουν να αποτρέψουν οποιαδήποτε επανάληψη της κρίσης κόστους ζωής που ακολούθησε τον απότομο πληθωρισμό και τη μεγάλη αύξηση του ενεργειακού κόστους μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία πριν από τέσσερα χρόνια.
Οι υπουργοί Οικονομικών από τις χώρες της Ομάδας των Επτά ( G7 ) δήλωσαν ότι είναι έτοιμοι να απελευθερώσουν στην αγορά αποθέματα πετρελαίου έκτακτης ανάγκης, εάν χρειαστεί, για να σταθεροποιήσουν την κατάσταση.
Γιατί ο πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να ενισχύσει τον πληθωρισμό στην Ευρώπη
«Το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν εισάγει ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό της ευρωζώνης μέσω δύο καναλιών: των τιμών ενέργειας και των συναλλαγματικών ισοτιμιών», λέει η Martina Daga, οικονομολόγος στην AcomeA, εταιρεία διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων με έδρα το Μιλάνο, μιλώντας στο global.morningstar.com
Οι τιμές της ενέργειας αντιπροσωπεύουν περίπου το 9% του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή της περιοχής, ένα σχετικά χαμηλό επίπεδο σε σύγκριση με τα τρόφιμα, το αλκοόλ και τον καπνό, στο 18,9%, και ιδιαίτερα τις υπηρεσίες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 46,8%, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat.
Για αυτόν τον λόγο, η Ντάγκα ανησυχεί περισσότερο για τις πιθανές επιπτώσεις του «δεύτερου γύρου»: τον αντίκτυπο του υψηλότερου κόστους ενέργειας στους μισθούς και τις υπηρεσίες.
«Θα έλεγα ότι αυτό είναι καταστροφικό μακροπρόθεσμα, επειδή βραχυπρόθεσμα, ναι, βλέπουμε κάποιες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου και ούτω καθεξής. Μακροπρόθεσμα, όλα θα ανέβουν», είπε ο καθηγητής και ειδικός στην αλυσίδα εφοδιασμού του Πανεπιστημίου του Τορόντο, Αντρέ Σίρε.
«Μετά το σοκ του 2022 [ρωσική εισβολή στην Ουκρανία], οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι θα μπορούσαν να αντιδράσουν πιο γρήγορα προσαρμόζοντας τις προσδοκίες, τις τιμές και τις μισθολογικές απαιτήσεις», λέει. Η Ντάγκα πιστεύει επίσης ότι ο κίνδυνος υποτίμησης του ευρώ είναι χαμηλός προς το παρόν.
Αφού έφτασε τα 1,15 ευρώ στις 3 Μαρτίου, η συναλλαγματική ισοτιμία ευρώ/δολαρίου επέστρεψε στη συνέχεια σε περίπου 1,16 ευρώ, όταν ο κίνδυνος άμεσης ενεργειακής κρίσης υποχώρησε από τις αγορές.
Η ενέργεια βρίσκεται παντού…
Ο πιο άμεσος αντίκτυπος της αύξησης των τιμών γίνεται αισθητός σε όσους χρησιμοποιούν πετρέλαιο θέρμανσης, το οποίο συχνά αποθηκεύεται σε δεξαμενή έξω από την ιδιοκτησία τους. Δεν υπάρχει ανώτατο όριο που να περιορίζει το κόστος.
Οι ακτιβιστές λένε ότι οι τιμές έχουν υπερδιπλασιαστεί από την έναρξη της σύγκρουσης και οι παραγγελίες έχουν περιοριστεί καθώς οι πανικόβλητες αγορές προσθέτουν πίεση στον τομέα.
«Μπορεί να οδεύουμε προς την άνοιξη, αλλά όποιος έχει περιορισμένα αποθέματα πετρελαίου αυτή τη στιγμή δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει να πέσουν οι τιμές», δήλωσε στο BBC, η Έμμα Σίμπσον, διευθύνουσα σύμβουλος της Rural Action Derbyshire.
Το πετρέλαιο θέρμανσης χρησιμοποιείται ευρέως στις αγροτικές περιοχές στη Βόρεια Ευρώπη.
«Η ενέργεια βρίσκεται σε όλα. Πρέπει να μεταφέρεις τρόφιμα από το ένα μέρος στο άλλο, πρέπει να βάλεις καύσιμα σε αυτά τα πλοία. Θα αρχίσουμε να βλέπουμε και κάποια αύξηση στις τιμές των τροφίμων, απλώς και μόνο επειδή το κόστος μεταφοράς θα αυξηθεί», είπε στο globalnews ο καθηγητής και ειδικός στην αλυσίδα εφοδιασμού του Πανεπιστημίου του Τορόντο, Αντρέ Σίρε.
«Αυτό έχει αντίκτυπο στο κόστος μεταφοράς», είπε. Όσο περισσότερο συνεχίζεται η κρίση, τόσο πιο δύσκολο θα γίνεται να αποσταλεί οτιδήποτε οπουδήποτε, λέει ο οικονομολόγος τροφίμων του Πανεπιστημίου του Γκουέλφ, Μάικ φον Μάσοου.
Λογαριασμοί παντοπωλείων
Η τιμή των τροφίμων θα μπορούσε επίσης να αυξηθεί, καθώς οι αυξανόμενες τιμές των καυσίμων αυξάνουν το κόστος μεταφοράς αγαθών σε όλη την Ευρώπη.
Τα πάντα, από τις παραδόσεις στα σούπερ μάρκετ μέχρι τα αγροτικά προϊόντα, απαιτούν καύσιμα για να μετακινηθούν, πράγμα που σημαίνει ότι οι υψηλότερες τιμές της βενζίνης αναπόφευκτα θα φτάσουν στα ράφια των παντοπωλείων.
Οι αγρότες προετοιμάζονται επίσης για μια πιθανή κρίση λιπασμάτων, μετά τις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν που διέκοψαν τις εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή.
Το υψηλότερο κόστος των λιπασμάτων αναμένεται με τη σειρά του να αυξήσει τις τιμές των δημητριακών όπως το σιτάρι, το κριθάρι και η κανόλα, πράγμα που σημαίνει ότι βασικά προϊόντα όπως το ψωμί και η μπύρα θα μπορούσαν να γίνουν πιο ακριβά.
Τιμές καυσίμων για τους οδηγούς
Οι οδηγοί μπορεί να έχουν ήδη παρατηρήσει ότι οι τιμές στην αντλία αυξάνονται.
Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στη χώρα μας, σύμφωνα με τα τελευταία (9 Μαρτίου 2026) διαθέσιμα στοιχεία του Παρατητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων η τιμή της αμόλυβδης βενζίνης είναι μια ανάσα από τα 2 ευρώ, καθώς χθες η μέση τιμή «πέταξε» στα 1,852 ευρώ ανά λίτρο από 1,832 ευρώ ανά λίτρο και έναντι 1,751 ευρώ ανά λίτρο που ήταν στις 27 Φεβρουαρίου πριν την έναρξη του πολέμου.
Την ανηφόρα σταθερά έχει πάρει και το diesel κίνησης με την τιμή του να αγγίζει τα 1,814 ευρώ το λίτρο από 1,772 ευρώ, ενώ το πετρέλαιο θέρμανσης διαμορφώνεται στα 1,396 ευρώ το λίτρο από 1,366 ευρώ ανά λίτρο.
Ενώ οι οργανώσεις αυτοκινητιστών λένε ότι υπάρχουν άφθονα εφόδια, ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να μειώσουν τα μη απαραίτητα ταξίδια. Προτείνουν επίσης στους ανθρώπους να τροποποιήσουν το στυλ οδήγησής τους, αποφεύγοντας την υπερβολική επιτάχυνση ή το πολύ δυνατό φρενάρισμα για εξοικονόμηση καυσίμων.
Κόστος και επιλογή στεγαστικών δανείων
Πριν από την έναρξη του πολέμου, υπήρχε η ελπίδα και η προσδοκία για σταθερή πτώση των επιτοκίων που χρεώνονταν στα νέα, σταθερά στεγαστικά δάνεια, καθώς και για χαμηλότερα κυμαινόμενα επιτόκια. Τώρα, συμβαίνει το αντίθετο.
Σε περιόδους οικονομικής αβεβαιότητας, οι δανειστές αποσύρουν τα προϊόντα στεγαστικών δανείων από τα ράφια, μειώνοντας τις επιλογές.
«Όταν οι δανειστές κάνουν το βήμα να κλείσουν συμφωνίες αντί απλώς να τροποποιήσουν τις τιμές, αυτό συχνά υποδηλώνει ότι το κόστος χρηματοδότησης έχει κινηθεί πολύ γρήγορα για να συμβαδίσουν οι σταδιακές αλλαγές», δήλωσε ο Adam French, επικεφαλής καταναλωτικών οικονομικών στην Moneyfacts.
