Σύνταξη – επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης
Οι Βρυξέλλες έχουν περιέλθει σε κατάσταση κρίσης, με τις έκτακτες συνεδριάσεις να διεξάγονται το Σαββατοκύριακο.
Καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες έσπευσαν να αντιδράσουν στην ταχέως κλιμακούμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, μετά τις επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν, η κρίση αποκάλυψε ρήγματα εντός της Ευρώπης – και πέρα από τον Ατλαντικό. Αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις έπληξαν ιρανικούς στόχους νωρίς το Σάββατο μετά από αδιέξοδες συνομιλίες με την Τεχεράνη για τα πυρηνικά, εξουδετερώνοντας την ηγεσία της, περιλαμβανομένου του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Χαμεϊνί.
Στη συνέχεια, το Ιράν εξαπέλυσε αντίποινα σε όλη την περιοχή, προκαλώντας διαταραχές στον εναέριο χώρο, θύματα στο Ισραήλ, στρατιωτική επιφυλακή σε πολλά κράτη του Περσικού Κόλπου και αυξάνοντας τους φόβους για μια ευρύτερη πυρκαγιά στη Μέση Ανατολή.
Οι Βρυξέλλες κινήθηκαν γρήγορα υιοθετώντας έναν επιφυλακτικό τόνο. Η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Kaja Kallas προειδοποίησε στο X ότι η κατάσταση ήταν «επικίνδυνη», ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen τόνισε ότι είναι «ύψιστης σημασίας» να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση. Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Roberta Metsola προέτρεψε επίσης σε αυτοσυγκράτηση.
Σε εθνικό επίπεδο, ωστόσο, το μήνυμα της Ευρώπης ήταν λιγότερο ενιαίο. Σε κοινή δήλωση, η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο τόνισαν ότι «δεν συμμετείχαν σε αυτές τις επιθέσεις» των ΗΠΑ και του Ισραήλ, καταδικάζοντας παράλληλα τις ιρανικές αντεπιθέσεις και προτρέποντας την Τεχεράνη να επιδιώξει μια «λύση μέσω διαπραγματεύσεων».
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Kier Starmer μιμήθηκε αυτή την πρακτική εξισορρόπησης, λέγοντας ότι το Ηνωμένο Βασίλειο «δεν έπαιξε κανένα ρόλο» στις επιθέσεις, καταδικάζοντας παράλληλα το «απεχθές» καθεστώς του Ιράν και λέγοντας ότι ο «πρωταρχικός στόχος» της Ουάσινγκτον ήταν να αποτρέψει την Τεχεράνη από το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Ο Starmer πρόσθεσε ότι βρετανικά αεροσκάφη βρίσκονταν ήδη στον αέρα στο πλαίσιο συντονισμένων περιφερειακών αμυντικών επιχειρήσεων.
Σε άλλα σημεία της Ευρώπης, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Pedro Sanchez, καταδίκασε την επιχείρηση ΗΠΑ – Ισραήλ ως «μονομερή στρατιωτική ενέργεια» που κινδυνεύει να δημιουργήσει μια πιο εχθρική παγκόσμια τάξη. Ο Τσέχος πρωθυπουργός, Andrej Babis, εν τω μεταξύ, υιοθέτησε την αντίθετη γραμμή, λέγοντας ότι η Πράγα «στηρίζει τους συμμάχους της» και προειδοποιώντας ότι οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν και η «υποστήριξή του στην τρομοκρατία» αποτελούν απειλή για την Ευρώπη.
Οι ηγέτες των Σκανδιναβικών χωρών και της Ανατολικής Ευρώπης υιοθέτησαν μια γραμμή που επικεντρώνεται περισσότερο στην ασφάλεια. Ο πρωθυπουργός της Σουηδίας προειδοποίησε για μια «σοβαρή κλιμάκωση» και τόνισε ότι είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης η Τεχεράνη «να μην είναι ποτέ σε θέση να αναπτύξει πυρηνικά όπλα», ενώ παράλληλα ζήτησε αυτοσυγκράτηση και σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Donald Tusk, δήλωσε ότι η Βαρσοβία παρακολουθεί στενά την κατάσταση και προετοιμάζεται για «διάφορα σενάρια», προσθέτοντας ότι οι Πολωνοί πολίτες – συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού της πρεσβείας στην Τεχεράνη – παραμένουν ασφαλείς.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Volodymyr Zelenskyy ευθυγραμμίστηκε στενότερα με την Ουάσινγκτον, επαινώντας την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ και υποστηρίζοντας ότι «όποτε υπάρχει αμερικανική αποφασιστικότητα, οι παγκόσμιοι εγκληματίες αποδυναμώνονται» – ένα αιχμηρό μήνυμα, που όπως είπε, θα έπρεπε να βρει απήχηση στη Μόσχα.
Κριτική από την Ουάσινγκτον
Η ευρωπαϊκή στάση – ιδίως της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας – προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Αμερικανού γερουσιαστή Lindsey Graham, στενού συμμάχου του Αμερικανού προέδρου Donald Trump, υπογραμμίζοντας τις γεωπολιτικές εντάσεις που τώρα προκαλούν αναταράξεις κατά μήκος του Ατλαντικού.
«Το να πω ότι είμαι απογοητευμένος από την κοινή δήλωση είναι λίγο», έγραψε ο Graham στο X, κατηγορώντας τη Δυτική Ευρώπη ότι «έχει γίνει αξιολύπητα μαλθακή» και προτρέποντας τους Ευρωπαίους ηγέτες να υποστηρίξουν τις προσπάθειες αντιμετώπισης του καθεστώτος της Τεχεράνης. Πρόσθεσε ότι ο Trump είπε στον ιρανικό λαό ότι «άκουσε τις κραυγές του» και ότι «η βοήθεια έχει φτάσει σε μεγάλο βαθμό».
Η ασυνήθιστα έντονη γλώσσα υπογραμμίζει πώς η κρίση στη Μέση Ανατολή μετατρέπεται γρήγορα σε μια πραγματική δοκιμασία αντοχής για τη διατλαντική ενότητα, ακόμη και καθώς οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προσπαθούν να εξισορροπήσουν την υποστήριξη προς την Ουάσιγκτον με τις εκκλήσεις για αποκλιμάκωση.
Οι Βρυξέλλες εισήλθαν τώρα σε κατάσταση κρίσης. Έκτακτες συναντήσεις προγραμματίστηκαν σε όλη την Ευρώπη με το πολυμερές σύστημα, με τους πρέσβεις της ΕΕ στην Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας να συγκεντρώνονται το Σάββατο στις Βρυξέλλες, ενώ οι πρέσβεις από τις 27 χώρες της ΕΕ πραγματοποίησαν έκτακτη συνάντηση την Κυριακή, δήλωσαν αξιωματούχοι στο POLITICO.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών συνεδρίασε το Σάββατο το βράδυ υπό την προεδρία του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron έχει συγκαλέσει το δικό του συμβούλιο άμυνας στο Παρίσι.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, συγκάλεσε για τη Δευτέρα το Κολλέγιο Ασφαλείας.
Εν μέσω των γεωπολιτικών σοκ, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προετοιμάζονται για μια αντιπαράθεση που θα μπορούσε να επιδεινώσει περαιτέρω την ενότητα της Δύσης τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες.
Πηγή: POLITICO
