Επιμέλεια: Κλεάνθης Γρίβας
HAARETZ
Ο κατάλογος των νεκρών της Γάζας είναι ένα εκρηκτικό και αμφιλεγόμενο έγγραφο. Οι επικριτές ισχυρίζονται ότι το Υπουργείο Υγείας της Γάζας, το οποίο διοικείται από τη Χαμάς, επαναλαμβάνει ονόματα, καταμετρά τους μαχητές της Χαμάς ως πολίτες και διογκώνει τον αριθμό των γυναικών και των ανηλίκων. Η εφημερίδα Haaretz διερεύνησε σε βάθος τον τρόπο με τον οποίο καταρτίστηκε ο κατάλογος με τα σχεδόν 70.000 ονόματα, προκειμένου να επαληθεύσει αυτούς τους ισχυρισμούς.
Το όνομα Hind Rajab, ίσως το πιο διάσημο παλαιστινιακό θύμα του πολέμου, εμφανίζεται στη σειρά 5.918 του καταλόγου των θυμάτων του Υπουργείου Υγείας της Γάζας, το οποίο διοικείται από τη Χαμάς. Τον Ιανουάριο του 2024, ήταν η μόνη επιζώσα από τα επτά μέλη της οικογένειάς της που επέβαιναν στο αυτοκίνητό τους, καθώς προσπαθούσαν να διαφύγουν από την πόλη της Γάζας κατόπιν εντολής του IDF. Για πάνω από δύο ώρες, παρέμεινε στο τηλέφωνο με την οικογένειά της και τον Ερυθρό Ημισέληνο, ο οποίος έστειλε παραϊατρικό προσωπικό για να τη διασώσει.
Έντεκα ημέρες αργότερα, το σώμα της βρέθηκε στο αυτοκίνητο, το οποίο ήταν γεμάτο με εκατοντάδες σφαίρες. Τα πτώματα των παραϊατρικών, Γιουσέφ αλ-Ζέινο και Αχμέντ αλ-Μαντούν, ανακαλύφθηκαν στο γεμάτο σφαίρες ασθενοφόρο που βρισκόταν κοντά. Οι θάνατοί τους καταγράφονται αργότερα στον πίνακα, στις σειρές 46.722 και 49.661.
Η Hind Rajab ήταν 5 ετών και 8 μηνών όταν πέθανε. Η θέση της στη σειρά 5.918 σημαίνει ότι 5.917 παιδιά μικρότερα από αυτήν σκοτώθηκαν στον πόλεμο. Το πρώτο όνομα στον πίνακα είναι η Waad Sabbah, η οποία σκοτώθηκε έξι εβδομάδες μετά την Hind. Αυτή και 17 άλλα νεογέννητα πέθαναν μέσα στις πρώτες 24 ώρες της ζωής τους. Εκατόν δεκαπέντε παιδιά πέθαναν πριν συμπληρώσουν ένα μήνα. Συνολικά, 1.054 παιδιά πέθαναν πριν συμπληρώσουν τον πρώτο τους χρόνο ζωής.
Ο κατάλογος των νεκρών του Υπουργείου Υγείας της Γάζας, τον οποίο η εφημερίδα Haaretz μετέφρασε από τα αραβικά με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και ο οποίος εκτείνεται σε περισσότερες από 2.000 σελίδες, είναι ένα έγγραφο του οποίου η σημασία ανταγωνίζεται μόνο από τη διαμάχη που έχει προκαλέσει. Κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, μαζί με ερευνητές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το έχουν αντιμετωπίσει ως το πιο κοντινό σε επίσημη εκτίμηση του αριθμού των νεκρών. Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ και συντηρητικοί ερευνητές έχουν εκφράσει αμφιβολίες. Έχουν επικρίνει τον κατάλογο, έχουν προσπαθήσει να υπονομεύσουν την αξιοπιστία του και έχουν επισημάνει λάθη, αν και αυτά φαίνονται αμελητέα.
Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, έχει διαμορφωθεί μια συναίνεση: ακόμη και αν ο κατάλογος έχει αδυναμίες, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι δεν κάνει διάκριση μεταξύ μαχητών και αμάχων, αντανακλά την κλίμακα της καταστροφής που υπέστη η Γάζα και ο λαός της. Αποτελεί επίσης τη βάση για τις κατηγορίες ότι το Ισραήλ διέπραξε εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και ακόμη και γενοκτονία.
H Hind Rajab
«Είναι σαφές ότι ο κατάλογος δεν είναι 100% ακριβής και ότι περιέχει λάθη, αλλά πιστεύω ότι αυτά είναι περίπου 1%», λέει ο Δρ Lee Mordechai, ιστορικός στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, ο οποίος ηγείται ενός προγράμματος τεκμηρίωσης του πολέμου με βάση δεκάδες χιλιάδες ανοιχτές πηγές.
Επισημαίνει επίσης τη δοκιμασία του χρόνου. Σε προηγούμενους γύρους συγκρούσεων, όταν το Ισραήλ τελικά δημοσίευσε τα δικά του στοιχεία για τους θανάτους αμάχων, αυτά ήταν κοντά σε εκείνα του Υπουργείου Υγείας της Γάζας. «Ο υπολογισμός του Υπουργείου Υγείας είναι στην πραγματικότητα υποτιμημένος. Δεν περιλαμβάνει τα άγνωστα πτώματα, τα πτώματα που έχουν θαφτεί στα ερείπια ή τα πτώματα για τα οποία δεν υπάρχουν πληροφορίες».
Με το πέρασμα των μηνών, οι ισχυρισμοί για παραποίηση και υπερβολή παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό περιορισμένοι στα τηλεοπτικά πάνελ του Ισραήλ. Στα τέλη Ιανουαρίου, μια φαινομενική διαμάχη σχετικά με τον αριθμό των νεκρών φάνηκε να τελειώνει στο Ισραήλ, όταν μια ανώτερη πηγή του στρατού επιβεβαίωσε ότι ο IDF αναγνωρίζει ότι 70.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ακριβώς ο αριθμός που ανέφεραν οι αρχές της Γάζας. Παρόλα αυτά, οι πολιτικοί άργησαν να επαναλάβουν αυτή την αναγνώριση, και ο αγγλόφωνος εκπρόσωπος του IDF εξέδωσε γρήγορα μια διάψευση των δηλώσεων του ανώτερου αξιωματικού.
Ακόμα κι αν η διαμάχη για τον συνολικό αριθμό των νεκρών έχει, προς το παρόν, σε μεγάλο βαθμό επιλυθεί, στο Ισραήλ συνεχίζεται η διαφωνία σχετικά με το ποιοι ήταν οι νεκροί: Πόσοι ήταν ένοπλοι, πόσοι ήταν μέλη της Χαμάς, πόσοι σκοτώθηκαν υπό συνθήκες που πληρούν τις προϋποθέσεις του διεθνούς δικαίου;
Τίποτα από αυτά δεν αλλάζει τα αυστηρά στοιχεία του πίνακα. Από τους καταγεγραμμένους θανάτους, 20.876, περίπου το 30%, είναι νεαρά κορίτσια, έφηβες και γυναίκες. Άλλα 3.220 άτομα ήταν ηλικίας 65 ετών και άνω, συμπεριλαμβανομένου του τελευταίου ονόματος στη λίστα, της Tamam al-Batsh, η οποία ήταν 110 ετών όταν πέθανε.
