Με την έναρξη της Μεγάλης Σαρακοστής, οι Πρώτοι Χαιρετισμοί της Θεοτόκου τελούνται την πρώτη Παρασκευή (αύριο 27 Φεβρουαρίου) μετά την Καθαρά Δευτέρα, σηματοδοτώντας την πνευματική πορεία προς το Πάσχα.
Οι ακολουθίες στους περισσότερους ναούς ξεκινούν μεταξύ 17:00 και 19:00, ανάλογα με το πρόγραμμα κάθε ενορίας.
Πότε ψάλλεται ο Ακάθιστος Ύμνος
Οι Χαιρετισμοί τελούνται κάθε Παρασκευή της Σαρακοστής σε τέσσερις επιμέρους ενότητες (Α’, Β’, Γ’, Δ’ Στάση).
Ολόκληρος ο Ακάθιστος Ύμνος ψάλλεται την Παρασκευή της πέμπτης εβδομάδας των Νηστειών, σε μία από τις πιο κατανυκτικές ακολουθίες του εκκλησιαστικού έτους.
Τι είναι ο Ακάθιστος Ύμνος
Ο Ακάθιστος Ύμνος αποτελεί κορυφαίο έργο της βυζαντινής υμνογραφίας.
Αποτελείται από 24 οίκους σε αλφαβητική ακροστιχίδα (Α–Ω).
Οι περιττοί οίκοι καταλήγουν στο «Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε» και οι άρτιοι στο «Αλληλούια».
Το ποίημα χωρίζεται σε τέσσερις «στάσεις», οι οποίες ψάλλονται τμηματικά τις πρώτες τέσσερις Παρασκευές της Σαρακοστής.
Η ονομασία «Ακάθιστος» προέρχεται από την παράδοση σύμφωνα με την οποία οι πιστοί έψαλαν τον ύμνο όρθιοι («άκαθοι») σε ένδειξη τιμής και ευγνωμοσύνης.
Η ιστορική καταβολή
Η επικρατέστερη εκκλησιαστική παράδοση συνδέει τον Ακάθιστο Ύμνο με τα γεγονότα του 626 μ.Χ., όταν η Κωνσταντινούπολη πολιορκήθηκε από τους Αβάρους, ενώ ο αυτοκράτορας Ηράκλειος απουσίαζε σε εκστρατεία.
Σύμφωνα με τις πηγές της εποχής, ο Πατριάρχης Σέργιος οργάνωσε λιτανεία της εικόνας της Θεοτόκου γύρω από τα τείχη της Πόλης. Μετά την αποτυχία της πολιορκίας, οι κάτοικοι απέδωσαν τη σωτηρία στην προστασία της Παναγίας και έψαλαν ύμνο ευχαριστίας.
Η σχετική παράδοση καταγράφεται σε βυζαντινά χρονικά και συναξάρια, ενώ ο ύμνος καθιερώθηκε στη λειτουργική πράξη της Εκκλησίας κατά τους επόμενους αιώνες.
Η πατρότητα του ποιήματος δεν είναι απολύτως τεκμηριωμένη. Κατά καιρούς έχει αποδοθεί στον Ρωμανό τον Μελωδό ή σε άλλους υμνογράφους του 6ου–7ου αιώνα, χωρίς οριστικό συμπέρασμα (βλ. σχετικές μελέτες βυζαντινής υμνογραφίας και λειτουργικής ιστορίας).
Η θεολογική και πνευματική σημασία
Ο Ακάθιστος Ύμνος αποτελεί ύμνο δοξολογίας προς τη Θεοτόκο και ταυτόχρονα ποιητική ανάπτυξη του μυστηρίου της Ενανθρώπησης.
Στη λειτουργική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας, οι Χαιρετισμοί λειτουργούν ως:
πνευματική ενίσχυση των πιστών κατά την περίοδο της νηστείας,
υπενθύμιση της θεολογικής σημασίας της Θεοτόκου,
στοιχείο κατανυκτικής προετοιμασίας για τη Μεγάλη Εβδομάδα.
Για πολλούς πιστούς, η ακολουθία των Χαιρετισμών αποτελεί μία από τις πιο συγκινητικές στιγμές της Σαρακοστής.
