Η φονική έκρηξη στο εργοστάσιο «Βιολάντα» στα Τρίκαλα, με θύματα πέντε γυναίκες που βρήκαν φριχτό θάνατο ενώ δούλευαν για το «νυχτοκάματο», δεν ήταν μόνο μια πολύνεκρη τραγωδία. Αν θέλουμε να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους, ήταν και το πλέον πολύνεκρο εργατικό δυστύχημα της τελευταίας τριετίας.
Το αμέσως προηγούμενο ήταν το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στην εθνική τραγωδία των Τεμπών, στις 28 Φεβρουαρίου του 2023, ανάμεσα στους 58 νεκρούς ήταν και 11 εργαζόμενοι της Hellenic Train.
Το εργατικό δυστύχημα στα Τρίκαλα είναι πολλαπλά σοκαριστικό. Δεν είναι μόνο ο πολύνεκρος απολογισμός και η βιαιότητα του περιστατικού αλλά και η ταυτότητα των θυμάτων που κάνει τον πόνο ακόμα πιο αβάσταχτο: Γυναίκες, μητέρες, πολλές εξ αυτών με ανήλικα παιδιά, είχαν επιλέξει να εργάζονται νύχτα, για να μπορούν τη μέρα να φροντίζουν την οικογένειά τους.
Ποτέ ξανά ή τραγωδίες δίχως τέλος;
Κάθε απώλεια ανθρώπινης ζωής είναι από μόνη της τραγική, πρωτίστως για τις οικογένειες και τους οικείους που πενθούν τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Δυστυχήματα, όπως αυτό που συνέβη τα χαράματα, της 26ης Ιανουαρίου, στο εργοστάσιο μπισκότων στο 6ο χιλιόμετρο της Εθνικής Οδού Τρικάλων-Καρδίτσας, δεν χωράνε συμψηφισμούς και δεν ενδείκνυνται για επικοινωνιακά πολιτικά παιχνίδια.
Όμως δεν μπορούμε παρά να αναγνωρίσουμε ότι εκεί εκτυλίχθηκε άλλη μια ανθρωποθυσία, σε ένα μακρύ κατάλογο θανάτων σε χώρους δουλειάς, που μοιάζει να μην έχει τέλος.
Με αφορμή το νέο πολύνεκρο δυστύχημα, όλοι θα πουν «ποτέ ξανά», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για πιο αυστηρά και αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης, υγείας και ασφάλειας στην εργασία (ΥΑΕ). Μόνο που όλα αυτά τα έχουν ζητήσει επιτακτικά και επανειλημμένα, εδώ και χρόνια, συνδικάτα, εμπειρογνώμονες και επιστημονικοί φορείς. Όπως έχουν καταγγείλει, επίσης επανειλημμένα, η κυβέρνηση κωφεύει.
Κυβερνητικός στρουθοκαμηλισμός
Όσο εκκωφαντικός ήταν ο κρότος της έκρηξης, που έφτασε 8 χιλιόμετρα μακριά ως το κέντρο της πόλης των Τρικάλων, άλλο τόσο εκκωφαντική είναι η σιωπή των κυβερνώντων, για τον βαρύ φόρο αίματος που πληρώνουν οι εργαζόμενοι στους χώρους δουλειάς.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συλλέξει η Ομοσπονδία Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδας (ΟΣΕΤΕΕ), πραγματοποιώντας συστηματική ανεξάρτητη έρευνα, από το 2022 ως τα τέλη του 2025 έχουν χάσει τη ζωή τους σε ώρα εργασίας πάνω από 630 άνθρωποι. Τη χρονιά που πέρασε, σημειώθηκαν 201 εργατικά δυστυχήματα, αριθμός-ρεκόρ που αντιστοιχεί σε τουλάχιστον έναν νεκρό ανά δύο μέρες.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, σε πρόσφατη ενημέρωση των πολιτικών συντακτών, απαξίωσε την έρευνα της ΟΣΕΤΕΕ, χωρίς καν να αναφερθεί ονομαστικά σε αυτήν. Μίλησε αορίστως για «δημοσιεύματα που δεν παραπέμπουν στην πηγή». Επικαλέστηκε παλαιότερες εκθέσεις της Επιθεώρησης Εργασίας, που δεν έχουν καν ενσωματωθεί στα στοιχεία της Εurostat.
Είναι όμως κοινό μυστικό, ότι πολλά εργατικά ατυχήματα και δυστυχήματα, μεταξύ άλλων στον αγροτικό κλάδο, στα ορυχεία-λατομεία, στους εργολαβικούς εργαζόμενους, δεν καταγράφονται από την Επιθεώρηση Εργασίας.
@kostas.karagounisΗ Ελλάδα βρίσκεται στην 4η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση με τα λιγότερα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat. #KostasKaragounis #YpourgeioErgasias #Ergasia #NeaDimokratia #ΝΔ #aitoloakarnania #Agrinio #Mesologgi #Nafpaktos #Vonitsa♬ original sound – Κώστας Καραγκούνης
Τι δηλώνει το Μαξίμου
Το Μαξίμου, δια του κυβερνητικού εκπροσώπου, παρέπεμψε σε έκθεση της Εurostat για το 2018-2022, επιμένοντας ότι «Η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των χωρών της ΕΕ που παρατηρούνται τα λιγότερα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα».
Το ίδιο έκανε και ο υφυπουργός Εργασίας Κώστας Καραγκούνης. Μόνο που η Εurostat απλώς αναπαράγει τις εκθέσεις της ΕΛΣΤΑΤ, η οποία με τη σειρά της αντλεί – ετεροχρονισμένα – στοιχεία από τις ούτως ή άλλως ελλιπείς εκθέσεις της Επιθεώρησης Εργασίας.
Μια Επιθεώρηση Εργασίας που έχει αποψιλωθεί από προσωπικό και υποδομές, ιδίως σε θέματα ελέγχων ΥΑΕ. Έχει «ξηλωθεί» από τον θεσμικό της ρόλο στο υπουργείο Εργασίας και έχει μετονομαστεί σε Ανεξάρτητη Αρχή. Ο πρόσφατος νόμος Κεραμέως «Δίκαιη Εργασία Για Όλους», προβλέπει μέτρα για την ΥΑΕ, όπως η εναρμόνιση με τις συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας. Παράλληλα όμως κανονικοποιεί την εργασιακή εξουθένωση, με ρυθμίσεις όπως αυτή για το 13ωρο, η οποία αποδεδειγμένα αυξάνει τους κινδύνους ατυχήματος.
Τι δηλώνει ο πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ
«Η σημερινή μέρα είναι μια μαύρη μέρα για την πατρίδα μας», δηλώνει στο in o Aνδρέας Στοϊμενίδης, πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ, γραμματέας ΥΑΕ στη ΓΣΕΕ και πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την ΥΑΕ (EU OSHΑ).
«Το εργατικό δυστύχημα που έγινε στα Τρίκαλα είναι το πλέον πολύνεκρο των τελευταίων χρόνων. Η ιδιαιτερότητά του, εκτός του μεγάλου αριθμού των νεκρών, είναι ότι ήταν όλες γυναίκες εργαζόμενες που δούλευαν νύχτα. Σύμφωνα με τις στατιστικές, το 93% στις ανθρώπινες απώλειες στους χώρους εργασίας είναι άντρες. Το νέο δυστύχημα ‘σπάει’ τα μοτίβα. Πρόκειται για μια ιστορικών διαστάσεων τραγωδία, η οποία εξελίσσεται και δεν αντιμετωπίζεται», μας λέει.
Ο ίδιος μας θυμίζει ότι το 2022 είχαμε έκρηξη σε εργοστάσιο δυναμίτιδας στα Γρεβενά με τρεις νεκρούς.
«Πόσες φορές ακόμα πρέπει να τιναχθούν εργοστάσια στον αέρα στη χώρα μας για να αντιμετωπιστούν αυτά τα ζητήματα στα αίτιά τους και να αλλάξουν αυτά που πρέπει να αλλάξουν;», αναρωτιέται ο πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ.
Πολλοί επίσης θυμόμαστε το εργατικό δυστύχημα στις εγκαταστάσεις των ΕΛΠΕ στον Ασπρόπυργο το 2015, επίσης από έκρηξη, με θύματα τέσσερις εργαζομένους που πραγματοποιούσαν έργα συντήρησης.
Συστηματική υποκαταγραφή των εργατικών δυστυχημάτων
Πώς γίνεται η ΟΣΕΤΕΕ να δείχνει ρεκόρ εργατικών δυστυχημάτων στην Ελλάδα, και η Eurostat να μας εμφανίζει ως μία από τις χώρες με τα λιγότερα δυστυχήματα;
«Η πραγματικότητα στους χώρους εργασίας, η εξελισσόμενη ανθρωπιστική κρίση στα θέματα ΥΑΕ δίνουν την απάντηση σε κάθε προσπάθεια να επικοινωνηθεί ως «success story» η συστηματική υποκαταγραφή των εργατικών δυστυχημάτων στη χώρα μας. Τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, είναι τα στοιχεία που η ίδια η Επιθεώρηση Εργασίας, σε συνεργασία με το υπουργείο Εργασίας, στέλνουν στην ΕΛΣΤΑΤ, η οποία τα στέλνει στη Εurostat, και επιστρέφονται από τη Εurostat στην Ελληνική κυβέρνηση. Το υπουργείο Εργασίας πανηγυρίζει με την υποκαταγραφή των στοιχείων που το ίδιο διαπράττει.
Αρμόδιοι ευρωπαϊκοί φορείς, όπως το Γαλλικό Ινστιτούτο για την ΥΑΕ μεσοσταθμίζουν από 9% ως 30% (ανάλογα με τη μέθοδο που χρησιμοποιούν) την καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων στη χώρα μας, κατατάσσοντάς την πρωταθλήτρια στην υποκαταγραφή και όχι στην αντιμετώπιση των εργατικών ατυχημάτων.
Ερωτήματα για το εργατικό δυστύχημα στα Τρίκαλα
Συγκλονισμένος και εμφανώς φορτισμένος από το σημερινό εργατικό δυστύχημα στα Τρίκαλα, ο πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. «Από όσο γνωρίζουμε είναι μια καινούργια μονάδα και είχε πάρει όλες τις εγκρίσεις από την αρμόδια διεύθυνση Ανάπτυξης. Μου δημιουργεί ιδιαίτερο προβληματισμό το ότι το εργοστάσιο κάηκε ολοσχερώς και ότι δεν λειτούργησαν τα προληπτικά μέτρα πυρόσβεσης και πυρασφάλειας που αποτελούν βασικά στοιχεία στα θέματα ΥΑΕ. Για τα άλλα ζητήματα, κάνουμε κι εμείς, από την πλευρά των συνδικάτων, την απαραίτητη έρευνα για να δούμε τι πήγε στραβά και τι πρέπει να αναδείξουμε ακόμα περισσότερο για να μη ξανασυμβεί στο μέλλον».
Το θεσμικό πλαισιο για την ΥΑΕ
Τι πρέπει να γίνει για να μη θρηνούμε κάθε λίγο νεκρούς εργάτες; Ο νόμος Κεραμέως περιλαμβάνει αναμόρφωση του εργατικού δικαίου για την ΥΑΕ. Έχουμε πράγματι τώρα ένα καλύτερο θεσμικό πλαίσιο;
«Ο υφυπουργός λέει ότι η προηγούμενη μεταρρύθμιση είχε γίνει πριν 30 χρόνια. Αυτό δεν ισχύει. Είχε γίνει το 2010, με τον Κώδικα για την ΥΑΕ. Εν τω μεταξύ υπήρχαν μεταβολές στα θέματα ΥΑΕ και το πρώτο εξάμηνο του 2019. Αυτό που παρουσιάζει η κυβέρνηση ως μεταρρύθμιση είναι μια χαμένη ευκαιρία: Μια χαμένη ευκαιρία για να γίνουν υποχρεωτικές επιτροπές ΥΑΕ στις επιχειρήσεις, να συγκροτηθεί και να λειτουργήσει ο Φορέας Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου και Επαγγελματικών Ασθενειών. Μια ευκαιρία, να πάμε σε αναβάθμιση της επικινδυνότητας δραστηριοτήτων όπως είναι κλάδος των μεταφορών – που μας έδωσε το εργατικό δυστύχημα στα Τέμπη και ο αγροτικός κλάδος που μας έχει δώσει τα περισσότερα εργατικά δυστυχήματα την τελευταία τετραετία.
Ήταν μια ευκαιρία να δώσουμε έμφαση στη συνεργασία των κοινωνικών εταίρων για να τονώσουμε τον τριμερή διάλογο για την ΥΑΕ και τη δημιουργία task force για την ΥΑΕ.
Ήταν μια ευκαιρία για την αναδιοργάνωση της Επιθεώρησης Εργασίας, που έγινε Ανεξάρτητη Αρχή, με την επιστροφή της στο υπουργείο Εργασίας, σε αναβαθμισμένο ρόλο. Ήταν επίσης ευκαιρία να μεταφερθούν σε μα ομπρέλα, τα θέματα ΥΑΕ άλλων υπουργείων, όπως του Περιβάλλοντος και Ναυτιλίας, στην Διεύθυνση ΥΑΕ του υπουργείου Εργασίας. Όλα αυτά δεν γίνανε, ενώ τα είχαμε προτείνει, προφανώς για πολιτικούς λόγους», καταλήγει ο κ. Στοϊμενίδης.
