Το θέμα της πρόληψης – η μεγάλη πληγή στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών στην Ελλάδα, αφού η χώρα μας στηρίζεται κατά βάση στο δόγμα της καταστολής- θεσμοθετείται για πρώτη φορά με οργανωμένο τρόπο μέσα από το νέο σχέδιο νόμου του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, η διαβούλευση του οποίου ξεκίνησε πριν από λίγες μέρες και ολοκληρώνεται στις 26 Ιανουαρίου.
Τίτλος του νομοσχεδίου: «Ενεργή Μάχη- Ολοκληρωμένη αναμόρφωση του συστήματος πρόληψης, ετοιμότητας και απόκρισης έναντι δασικών πυρκαγιών και λοιπών φυσικών, τεχνολογικών ή ανθρωπογενών καταστροφών» και στόχος, να έχει ψηφιστεί εντός του μήνα Φεβρουαρίου, το αργότερο στις αρχές Μαρτίου.
Υπενθυμίζεται πως το καλοκαίρι που πέρασε μπορεί να μην χαρακτηρίστηκε από μαύρο ρεκόρ καμένων εκτάσεων -σε σύγκριση με την περίοδο 2006 – 2024 η αντιπυρική περίοδος του 2025 κατατάσσεται ως η πέμπτη χειρότερη σε καμένες εκτάσεις-, παρόλα αυτά οι πυρκαγιές που αντιμετώπισε η Πυροσβεστική ήταν εξαιρετικά δύσκολες και διαμόρφωσαν πρωτόγνωρες συνθήκες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η διπλή πυρκαγιά στη Χίο, όπου κάηκαν συνολικά 114.457 στρέμματα, τα οποία ισοδυναμούν με το 13,6 % της συνολικής έκτασης του νησιού. Μάλιστα, οι πυρκαγιές της Χίου έπληξαν το 16,6% της προστατευόμενης περιοχής Natura 2000 «Βόρεια Χίος».
Σημαντική ήταν και η απώλεια παρθένου ελατόδασους στον Φενεό Κορινθίας ενώ έντονο ήταν και το αποτύπωμα της πολυμέτωπης πυρκαγιάς που θύμιζε επί μέρες πόλεμο στη Δυτική Ελλάδα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Πάτρα όπου κάηκε και περιαστική περιοχή. Παράλληλα, η πυρκαγιά της Κερατέας που ξέσπασε στις 8 Αυγούστου 2025 έκαψε 15.790 στρέμματα.
Σύμφωνα με την έκθεση που συνέταξαν πριν από λίγο καιρό από κοινού το WWF Ελλάς και η πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME, στην Ελλάδα υπάρχει δυσκολία στη διαχείριση μεγάλων και παράλληλων περιστατικών. Είναι χαρακτηριστικό πως το 2025 18 πυρκαγιές οδήγησαν στο 87 % των καμένων εκτάσεων του 2025.
Πίσω, στο νέο νομοσχέδιο, σύμφωνα με τον υπουργό Γιάννη Κεφαλογιάννη, ομάδα του υπουργείου επεξεργάζεται σε αυτή τη φάση τη δευτερογενή νομοθεσία και τις υπουργικές αποφάσεις που απαιτούνται για να μπορέσουν να εφαρμοστούν οι πολλές αλλαγές του νέου νομοσχεδίου.
Η ουσία του οποίου, σύμφωνα με το υπουργείο είναι η ταχύτερη λήψη αποφάσεων, ο ενιαίος συντονισμός και η αποτελεσματικότερη διαχείριση κρίσεων σε όλη τη χώρα.
Οι βασικές αλλαγές που περιλαμβάνει το νομοσχέδιο είναι οι εξής:
1. Ενιαίο σύστημα διοίκησης συμβάντων
Μία από τις νέες προσθήκες του σχέδιο νόμου είναι το Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων (Incident Command System – ICS). Το ICS προβλέπει σαφή κατανομή ρόλων, κοινή επιχειρησιακή «γλώσσα» και ενιαία δομή διοίκησης για όλα τα εμπλεκόμενα σώματα, ανεξαρτήτως του είδους ή της κλίμακας της κρίσης.
2. Μετεωρολόγοι σε επιχειρησιακό ρόλο
Ιδρύεται επιχειρησιακή μετεωρολογική μονάδα (Unit7–METEO) στο Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ (Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων & Διαχείρισης Κρίσεων) και καθιερώνεται η Μετεωρολογία Πεδίου.
Οπως σημείωσε ο κ. Κεφαλογιάννης κατά την παρουσίαση του νέου σχεδίου νόμου: «Στην προσπάθεια αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών θα μας συνδράμουν οι πυρομετεωρολόγοι του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Θα μας δίνουν σε ζωντανό χρόνο τις απαιτούμενες κρίσιμες πληροφορίες ενώ θα καθιερώσουμε και τη μετεωρολογία πεδίου. Πυροσβέστες- μετεωρολόγοι θα συνομιλούν απευθείας με τους επιχειρησιακούς που βρίσκονται στο πεδίο».
3. Σύσταση Ειδικής Επιτροπής Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου
Συστήνεται Ειδική Επιτροπή Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου, στελεχωμένη με εξειδικευμένους υδρολόγους και άλλους επιστήμονες, η οποία θα αξιολογεί τα μετεωρολογικά δεδομένα σε σχέση με την ευαλωτότητα κάθε περιοχής, τον κορεσμό του εδάφους, τη συμπεριφορά των ρεμάτων και τις τοπικές υποδομές.
Η νέα επιτροπή θα λειτουργεί ως μόνιμος επιστημονικός πυλώνας πρόγνωσης, αξιολόγησης και καθοδήγησης, ενισχύοντας τη λήψη προληπτικών μέτρων πριν την εκδήλωση του φαινομένου και όχι εκ των υστέρων.
4. «13 μικρά ΕΣΚΕΔΙΚ»
Δημιουργούνται 13 Περιφερειακά Επιχειρησιακά Κέντρα Συμβάντων. Οπως ανέφερε ο κ. Κεφαλογιάννης: «στην ουσία μιλάμε για “13 μικρά ΕΣΚΕΔΙΚ” ένα στην έδρα κάθε Περιφέρειας. Στόχος, να έχουμε πλήρη εικόνα για κάθε συμβάν φυσικής καταστροφής το οποίο είναι σε εξέλιξη».
Σύμφωνα με τον υπουργό, η νέα αυτή δομή αποσκοπεί στη δημιουργία ενιαίας επιχειρησιακής εικόνας, από το τοπικό έως το εθνικό επίπεδο, επιτρέποντας άμεση ροή πληροφοριών και συντονισμένες αποφάσεις, ιδίως κατά την αντιπυρική περίοδο.
5. Υποχρεωτικά Σχέδια Πρόληψης Πυρκαγιών για κάθε Δήμο και Περιφέρεια
Στα νέα μέτρα συμπεριλαμβάνονται και τα υποχρεωτικά «Σχέδια Πρόληψης Πυρκαγιών» για κάθε Δήμο και Περιφέρεια της χώρας. Τα σχέδια θα πρέπει να περιλαμβάνουν: χαρτογράφηση των κρίσιμων περιοχών, καταγραφή σημείων αυξημένου κινδύνου, πρόβλεψη οδών διαφυγής, καθορισμό σημείων υδροληψίας, καταλόγους διαθέσιμων μηχανημάτων έργου, τεχνικών μέσων και συνεργείων άμεσου καθαρισμού.
Παράλληλα, θεσπίζεται η υποχρέωση επικαιροποίησης των Περιφερειακών και των Τοπικών Σχεδίων Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών από τις περιφέρειες και τους δήμους ανά δύο έτη, ώστε να μην υπάρχουν παρωχημένοι σχεδιασμοί.
6. Προδιαγεγραμμένη καύση, ελεγχόμενη βόσκηση και αντιπύρ
Για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο θεσμοθετείται ρητά η προδιαγεγραμμένη (ελεγχόμενη) καύση ως εργαλείο πρόληψης. Υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με επιστημονικό σχεδιασμό, οι αρμόδιες δασικές υπηρεσίες θα μπορούν να προβαίνουν σε προγραμματισμένες καύσεις μικρής κλίμακας ώστε να μειώνεται η συσσωρευμένη καύσιμη ύλη στα δάση πριν την αντιπυρική περίοδο, πρακτική που εφαρμόζεται ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ανάμεσά τους η Ισπανία και η Πορτογαλία.
Στην ίδια φιλοσοφία εντάσσονται και η ελεγχόμενη βόσκηση –με στόχο τον καθαρισμό των εκτάσεων από καύσιμη ύλη-αλλά και το αντιπύρ.
Ειδικά για αυτό το τελευταίο, ο κ. Κεφαλογιάννης σημείωσε: «Μέχρι στιγμής το αντιπύρ στην Ελλάδα χρησιμοποιείται μόνο ως μέσο αυτοπροστασίας των πυροσβεστών όταν βρίσκονται στο πεδίο. Εφεξής θα χρησιμοποιείται θεσμοθετημένα την ώρα της μάχης».
7. Σύσταση Μητρώου Επικουρικών Δυνάμεων για την ενίσχυση του εθελοντισμού
Οσον αφορά στον εθελοντισμό, μία κρίσιμη πηγή βοήθειας στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, δημιουργείται Μητρώο Επικουρικών Δυνάμεων. Πολίτες και επιχειρήσεις που διαθέτουν κρίσιμο εξοπλισμό, όπως υδροφόρες, μηχανήματα έργου, drones ή γεννήτριες, θα μπορούν να δηλώνουν διαθεσιμότητα και να αξιοποιούνται άμεσα. Παράλληλα, οι εθελοντές πυροσβέστες αποκτούν τη δυνατότητα να επιχειρούν εκτός της τοπικής τους αρμοδιότητας, όπου κι αν βρίσκονται.
8. Μηχανισμός άντλησης διδαγμάτων – Διαφάνεια
Θα συσταθεί ανεξάρτητη επιστημονική επιτροπή για την αξιολόγηση μεγάλων πυρκαγιών άνω των 100.000 στρεμμάτων, ενώ καθιερώνεται και ετήσια δημόσια έκθεση για την αντιπυρική περίοδο, με συγκεκριμένους και μετρήσιμους δείκτες. Η έκθεση θα συζητείται στη Βουλή, ακόμα και σε επίπεδο ολομέλειας.
9. Αναβάθμιση της Δ.Α.Ε.Ε- Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού Πυροσβεστικού Σώματος
Μια βασική έλλειψη που έχει διαπιστώσει το υπουργείο είναι η ελλιπής γνώση για τα αίτια έναρξης των πυρκαγιών, έλλειψη που εμποδίζει στη συνέχεια την αποτελεσματική αντιμετώπιση τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, αναβαθμίζεται η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (Δ.Α.Ε.Ε.) με νέα οργανωτική δομή, πιστοποιημένους πραγματογνώμονες και τη σύσταση 36 ειδικών Ανακριτικών Κλιμακίων Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (Α.Κ.Α.Ε.Ε.), εξοπλισμένα με εξειδικευμένο προσωπικό.
Τα διαπεριφερειακά ανακριτικά κλιμάκια θα συνεργάζονται στενά με άλλες αρχές (ΕΛ.ΑΣ., Λιμενικό Σώμα, Ένοπλες Δυνάμεις, Europol κ.ά.).
Ταυτόχρονα, θεσπίζεται μητρώο πιστοποιημένων εμπειρογνωμόνων με ενισχυμένες ανακριτικές αρμοδιότητες, με στόχο την αποτροπή και τη συστηματική δίωξη του εμπρησμού. Οι πιστοποιημένοι εμπειρογνώμονες θα δώσουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίζονται με ένα ενιαίο πρωτόκολλο οι πυρκαγιές οι υποθέσεις των οποίων φτάνουν στις δικαστικές αίθoυσες.
10. Αναβάθμιση της Πυροσβεστικής Ακαδημίας
Η Πυροσβεστική Ακαδημία αναβαθμίζεται θεσμικά, με την πρόβλεψη δέσμης διατάξεων που σταδιακά θα την καταστήσουν ένα Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ιδρυμα με υβριδικά χαρακτηριστικά πανεπιστημίου και στρατιωτικής σχολής.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι Σχολές Αξιωματικών και Πυροσβεστών θα αποκτήσουν μόνιμα μέλη Δ.Ε.Π., θα υπάρχει δυνατότητα συνεργασίας με ερευνητικούς και ακαδημαϊκούς φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό με προγράμματα μεταπτυχιακών και διδακτορικών σπουδών.
4 ειδικοί κάνουν μια πρώτη αποτίμηση του νέου σχεδίου νόμου
«Θετική η αναβάθμιση του ρόλου της μετεωρολογίας»
Ο Κώστας Λαγουβάρδος, επικεφαλής της μονάδας ΜΕΤΕΟ και διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, κάνει λόγο για ένα νομοσχέδιο στη σωστή κατεύθυνση, το οποίο όμως χρειάζεται προσεχτική εξειδίκευση των μέτρων για να είναι αποτελεσματικό.
Κώστας Λαγουβάρδος | πηγή: climatebook
Oπως εξηγεί: «Πρόκειται σε κάθε περίπτωση για θετικές πρωτοβουλίες. Όμως, σε ένα τόσο σύνθετο τοπίο όπως η αντιμετώπιση των πυρκαγιών στη χώρα μας, με πολλούς εμπλεκομένους και με πολυδιάσπαση ρόλων, αναμένουμε να δούμε ποια θα είναι η εξειδίκευση αυτών των μέτρων».
»Σε κάθε περίπτωση, η αναβάθμιση της μετεωρολογίας σε επιχειρησιακό ρόλο είναι πολύ θετική κίνηση, δεδομένης και της αναντίρρητης ύπαρξης της κλιματικής κρίσης. Περιμένουμε να δούμε ποιος ακριβώς θα είναι ο ρόλος των επιστημόνων και των φορέων της μετεωρολογίας της χώρας».
Ο κ. Λαγουβάρδος, τονίζει και τη σημασία των τοπικών σχεδίων πρόληψης. Όπως εξηγεί: «για τη σωστή τους κατάρτιση απαιτείται μια διεπιστημονική ομάδα με υδρολόγους, μετεωρολόγους, δασολόγους».
Με τη σειρά του ο Θοδωρής Μ. Γιάνναρος, πυρομετεωρολόγος, μέλος της μονάδας ΜΕΤΕΟ και της πυρομετεωρολογικής ομάδας FLAME του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, κάνει επίσης λόγο για μια σειρά μέτρων που οι ειδικοί στο θέμα των πυρκαγιών επιστήμονες, ανέμεναν καιρό. «Για παράδειγμα, η μετεωρολογία πεδίου και η ανάλυση της πυρκαγιάς την ώρα της εξέλιξης της, συμπεριλαμβανόταν στα χρόνια αιτήματα μας. Στην Ελλάδα, δεν παίρνουμε μαθήματα από τις μεγάλες πυρκαγιές, ρίχνουμε το βάρος στην καταστολή και δεν χρησιμοποιούμε διαθέσιμα επιστημονικά εργαλεία».
Θοδωρής Μ. Γιάνναρος
Ο ίδιος προσθέτει ακόμα πως στόχος της πυρομετεωρολογικής ομάδας του Αστεροσκοπείου είναι να διαμοιράσει την εξειδικευμένη της γνώση για το θέμα στο υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις έτσι ώστε να δημιουργηθεί η βάση πάνω στην οποία θα μπορεί τα επόμενα χρόνια να «πατάει» το υπουργείο.
«Νομοσχέδιο προς τη σωστή κατεύθυνση»
Την άποψη του μας κατέθεσε και ο Αντιπύραρχος Δημήτρης Λιότσιος, έμπειρος αξιωματικός της Πυροσβεστικής, διοικητής σήμερα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Χίου.
«Το νέο σχέδιο νόμου αντικατοπτρίζει την προσπάθεια των στελεχών του Υπουργείου και του Πυροσβεστικού Σώματος να αφουγκραστούν τους προβληματισμούς που μετέφεραν όλο το προηγούμενο διάστημα όσοι βρισκόμαστε και επιχειρούμε στα πεδία, καθώς και τα νέα περιβαλλοντικά και κλιματικά δεδομένα.
Ο απόλυτος καθορισμός επιχειρησιακών αρμοδιοτήτων μόνο προς την σωστή κατεύθυνση μπορεί να μας οδηγήσει σε επίπεδο επιχειρησιακής ανταπόκρισης.
Οποιαδήποτε μέτρα λαμβάνονται στην κατεύθυνση της πρόληψης είναι πλέον αυτά που εξασφαλίζουν την άμυνα και την ανθεκτικότητα κάθε περιοχής, ενώ παράλληλα εξασφαλίζουν και σε εμάς αυτό που χρειαζόμαστε πάντα: χρόνο στην έναρξη του κάθε συμβάντος.
Δημήτρης Λιότσιος
Μέχρι σήμερα Δήμοι και Περιφέρειες είχαν υποχρέωση να συντάσσουν σχέδιο αντιμετώπισης επικίνδυνων φαινομένων. Με το παρόν σχέδιο νόμου αναλαμβάνουν την υποχρέωση να συντάσσουν και σχέδιο πρόληψης πυρκαγιών.
Με αυτό τον τρόπο γίνεται συνείδηση όλων πως η πυρκαγιά δεν αντιμετωπίζεται μετά την έναρξη της. Δεν αντιμετωπίζεται μόνο με νερό. Αντιμετωπίζεται και με το στυλό, κάθε μέρα του χρόνου. Το ίδιο ισχύει και για τα πλημμυρικά φαινόμενα, όχι μόνο με την φωτιά.
Περνάμε σε μία εποχή ολομέτωπης υπεράσπισης του φυσικού πλούτου της χώρας μας στην οποία δεν περισσεύει κανείς.
Αλλά και κανείς δεν μπορεί πλέον να επιλέγει να παραμένει ανενεργός.
Θεωρώ πως το συγκεκριμένο σχέδιο νόμου αναβαθμίζει την έννοια της ευθύνης, ατομικής και συλλογικής. Οποιος δεν αντέχει αυτό το βάρος δεν έχει θέση σε αυτόν τον πόλεμο».
«Ανεμένουμε την εξειδίκευση των μέτρων»
Για τον Νίκο Γεωργιάδη, υπεύθυνο χερσαίου προγράμματος του WWF Ελλάς, οργάνωση που ασχολείται συστηματικά και λεπτομερώς με τις πυρκαγιές στην Ελλάδα, πολλά από όσα περιλαμβάνει το νέο σχέδιο νόμου, όπως η μεγαλύτερη έμφαση στην εργασία των ΔΑΕΕ ή η αναβάθμιση της Ακαδημίας της Πυροσβεστικής αλλά και τα τοπικά σχέδια πρόληψης, είναι προσθήκες προς τη σωστή κατεύθυνση.
«Θα δούμε πώς θα εξειδικευτούν όλα αυτά στο πλαίσιο της διαβούλευσης» σχολιάζει ο κ. Γεωργιάδης, σημειώνοντας πως το WWF Ελλάς έχει καταθέσει αρκετές φορές τα προηγούμενα χρόνια συγκεκριμένες προδιαγραφές για το πώς πρέπει να υλοποιηθούν όλες αυτές οι αλλαγές, ενώ η οργάνωση έχει συμμετάσχει και στην πιλοτική εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης στο νησί της Χίου.
Νίκος Γεωργιάδης
Ο κ. Γεωργιάδης στέκεται ιδιαίτερα στην ετήσια έκθεση που θα συντάσσεται ,σύμφωνα με το νέο σχέδιο νόμου, στο τέλος κάθε αντιπυρικής περιόδου. Κατά τον ίδιο, είναι στοίχημα να μην πραγματοποιείται με τον αδιαφανή τρόπο που γίνεται μέχρι στιγμής.
Οπως μας έλεγε ο κ. Γεωργιάδης σε πρόσφατο ρεπορτάζ είναι σημαντικό λάθος ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας να κάνει λόγο μόνο για 26.000 καμένα στρέμματα δάσους κατά την αντιπυρική περίοδο του 2025. «Στις καμένες δασικές εκτάσεις υπολογίζουν μόνο τα δάση με ψηλά, ώριμα δέντρα. Βγάζουν εκτός δηλαδή είναι υπό αναγέννηση αλλά και τα δάση με χαμηλή θαμνώδη βλάστηση. Είναι ένα συχνό λάθος που γίνεται κάθε χρόνο στις ανακοινώσεις του αρμόδιου Υπουργείου».
