Ρεπορτάζ – Επιμέλεια: Αντώνης Ζήβας
Μυστική συνάντηση με τον εξόριστο διάδοχο του ιρανικού θρόνου, Ρεζά Παχλαβί, είχε το περασμένο Σαββατοκύριακο ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο που μίλησε στο Axios.
Αντικείμενο των συνομιλιών ήταν οι συνεχιζόμενες διαδηλώσεις στο Ιράν και τα πιθανά σενάρια εξέλιξής τους.
Η συνάντηση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποτελεί την πρώτη επαφή υψηλού επιπέδου μεταξύ της ιρανικής αντιπολίτευσης και της κυβέρνησης Τραμπ μετά την έναρξη των κινητοποιήσεων, πριν από περίπου 15 ημέρες. Ο Ρεζά Παχλαβί επιχειρεί το τελευταίο διάστημα να παρουσιαστεί ως πιθανός «μεταβατικός» ηγέτης σε περίπτωση κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος.
Ο Παχλαβί είναι γιος του τελευταίου Σάχη του Ιράν, ο οποίος ανατράπηκε το 1979 κατά την Ισλαμική Επανάσταση. Ο Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί έχασε την εξουσία έπειτα από μαζικές λαϊκές κινητοποιήσεις, οι οποίες τροφοδοτήθηκαν από την αυταρχική διακυβέρνηση, τη δράση της μυστικής αστυνομίας (SAVAK), τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά και τη δυσαρέσκεια για τη στενή σχέση του καθεστώτος με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση. Η ανατροπή του άνοιξε τον δρόμο για την επιστροφή του αγιατολάχ Χομεϊνί και την εγκαθίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Σήμερα, ο Ρεζά Παχλαβί ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες και ηγείται μιας αντιπολιτευτικής πλατφόρμας από την εξορία. Τις τελευταίες δύο εβδομάδες έχει εντείνει τις δημόσιες παρεμβάσεις του, εμφανιζόμενος συχνά σε αμερικανικά τηλεοπτικά δίκτυα και καλώντας ανοιχτά την κυβέρνηση Τραμπ να στηρίξει τους Ιρανούς διαδηλωτές.
Παράλληλα, στο εσωτερικό του Λευκού Οίκου, η ομάδα εθνικής ασφάλειας συνεδρίασε το πρωί της Τρίτης για να εξετάσει πιθανά σενάρια αντίδρασης στις εξελίξεις στο Ιράν, χωρίς ωστόσο την παρουσία του ίδιου του Ντόναλντ Τραμπ. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε στο Axios ότι οι συζητήσεις βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο, ξεκαθαρίζοντας πως «δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή απόφαση για στρατιωτική δράση», αν και παραδέχθηκε ότι οι τελικές κινήσεις του Τραμπ παραμένουν απρόβλεπτες.
Σύμφωνα με πηγές με άμεση γνώση των συζητήσεων, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει δηλώσει σε κλειστές συσκέψεις ότι, προς το παρόν, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει μη στρατιωτικούς τρόπους παρέμβασης με στόχο τη στήριξη των διαδηλωτών.
Οι κινητοποιήσεις συνεχίστηκαν και την Τρίτη σε πολλές πόλεις του Ιράν, ενώ οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών αυξάνονται, αν και παραμένουν αντικρουόμενες, λόγω της έλλειψης ανεξάρτητης πληροφόρησης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ απηύθυνε την Τρίτη μήνυμα προς τον ιρανικό λαό, καλώντας τον να «συνεχίσει να διαδηλώνει» και να «καταλάβει κυβερνητικούς θεσμούς», προσθέτοντας ότι «η βοήθεια έρχεται». Όταν ρωτήθηκε από δημοσιογράφους τι ακριβώς εννοούσε, απάντησε αινιγματικά: «Θα πρέπει να το καταλάβετε μόνοι σας», ενώ παράλληλα τόνισε ότι θεωρεί πως οι Αμερικανοί πολίτες «πρέπει να εγκαταλείψουν το Ιράν».
Αρχικά, η κυβέρνηση Τραμπ δεν αντιμετώπιζε τον Παχλαβί ως κομβικό πολιτικό παράγοντα. Σε συνέντευξή του την περασμένη εβδομάδα στην εκπομπή Hugh Hewitt Show, ο Τραμπ απέφυγε να του προσφέρει ανοιχτή στήριξη. Ωστόσο, σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο, η στάση αυτή άρχισε να αλλάζει όταν σε πολλές διαδηλώσεις οι συμμετέχοντες άρχισαν να φωνάζουν αυθόρμητα το όνομα του Παχλαβί. «Παρατηρείται μια σαφής άνοδος της παρουσίας του. Το όνομά του ακούγεται σε πολλές πόλεις και αυτό δεν φαίνεται να είναι οργανωμένο», ανέφερε.
Ο Ραζ Ζιμτ, επικεφαλής του προγράμματος για το Ιράν στο Ισραηλινό Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας, σημείωσε ότι το όνομα του Παχλαβί εμφανίζεται με αξιοσημείωτη συχνότητα στις κινητοποιήσεις, αν και υπογράμμισε ότι είναι δύσκολο να εκτιμηθεί αν αυτό μεταφράζεται σε ευρεία λαϊκή αποδοχή. Όπως ανέφερε, ακόμη και όσοι αμφισβητούν τις «ηγετικές του ικανότητες» ενδέχεται να τον αποδέχονταν προσωρινά ως λύση ανάγκης, θεωρώντας τον προτιμότερο από το σημερινό καθεστώς.
Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις των τελευταίων ετών, ακόμη και τον Νοέμβριο του 2025, περίπου το ένα τρίτο των Ιρανών δήλωνε ότι στηρίζει τον Ρεζά Παχλαβί, ενώ ένα αντίστοιχο ποσοστό τον απορρίπτει έντονα, όπως επισημαίνει ο Ολλανδός δημοσκόπος Αμάρ Μαλέκι. Παρά τις έντονες αντιδράσεις που προκαλεί, τα ποσοστά αυτά παραμένουν υψηλότερα από εκείνα οποιουδήποτε άλλου προσώπου της ιρανικής αντιπολίτευσης.
